TLGD – Có những người quen thuộc đến mức ngày nhỏ tôi cứ mặc định họ sẽ mãi ở đó, như một lẽ đương nhiên. Phải đến khi trưởng thành, nếm đủ những va vấp của cuộc đời và cậu đã rời xa cõi đời này ngót nghét chục năm, tôi mới nhận ra cậu không chỉ là máu mủ ruột rà, mà còn là người thầy đầu tiên đã kiên nhẫn uốn nắn cho tôi cách nghĩ, cách học và cách tự đứng thẳng trên đôi chân của mình.

Ảnh minh họa
Người thầy không bao giờ cho sẵn đáp án
Câu là em ruột của mẹ tôi. Sinh ra và lớn lên ở miền quê Hải Hậu, Nam Định cũ. Tôi vẫn nhớ như in dáng cậu hơi gầy nhưng bước đi lúc nào cũng thoăn thoắt. Khuôn mặt hiền từ, đôi mắt luôn ánh lên sự chăm chú và nhẫn nại mỗi khi nghe người khác nói. Giọng cậu thanh, ấm, rành rọt từng chữ, vẫn vương chút âm sắc mặn mòi của người vùng biển. Dù nói chuyện hay giảng bài, cậu đều chậm rãi, chưa từng ào ào cho xong chuyện. Chính cái nhịp điệu từ tốn ấy đã ghim sâu những lời cậu dạy vào ký ức tôi đến tận bây giờ.
Những ngày hè ấu thơ, chị em tôi hay mang bài tập đến cầu cứu cậu. Cứ ngỡ sẽ được chỉ ngay đáp án để còn vứt bút đó chạy ùa ra bãi biển bắt còng, bắt cáy, nhưng không. Cậu xem bài rồi nhìn chúng tôi ôn tồn hỏi: “Chỗ này cháu hiểu chưa? Thử nghĩ từ đây xem…”.
Lũ trẻ chúng tôi nhăn nhó: “Nhưng cháu không biết làm!”. Cậu chỉ cười xòa, buông một câu nhẹ tênh: “Không biết thì phải nghĩ cháu ạ”.
Hồi đó, đôi lúc tôi ấm ức, thấy ông thầy này sao mà khó tính. Cậu hay mượn câu của Khổng Tử mà ông ngoại từng dạy để nhắc nhở: “Cử nhất ngung, bất dĩ tam ngung phản, tắc bất phục dã” (thầy chỉ dạy một góc, trò phải tự suy ra ba góc còn lại). Ngày bé đâu có hiểu, tôi chỉ muốn dựa dẫm. Lớn lên vào đời rồi mới thấm thía cậu đang tập cho chúng tôi thói quen vắt óc suy nghĩ trước khi làm, bởi đường đời sau này làm gì có ai bày sẵn đáp án để ta chép lại.

2. Ảnh nhà giáo Nguyễn Vũ Lộc chụp tại Hà Nội trước khi từ trường cấp 3 Hải Hậu B chuyển về dạy tại Cao Đẳng sư phạm Tiền Giang năm 1976.
Chiếc xe đạp Thống Nhất và câu thơ giữa thời chiến
Ký ức về cậu trong tôi không chỉ có sách vở, mà còn gắn liền với những năm tháng chiến tranh khốc liệt cuối thập niên 60. Để tránh máy bay Mỹ ném bom, gia đình tôi từ thành phố tản cư về làng Đại Hoàng bên dòng Châu Giang tĩnh lặng, còn cậu ở quê Hải Hậu dạy học, cách chúng tôi hơn 60 cây số. Thời chiến, đường sá ổ gà ổ voi, bom đạn rình rập trên đầu, vậy mà cứ dăm bữa nửa tháng, cậu lại lọc cọc đạp xe suốt quãng đường dằng dặc ấy chỉ để lên nhìn mặt mấy đứa cháu cho đỡ nhớ.
Niềm vui của chị em tôi ngày đó thật đơn sơ. Cứ thấy bóng chiếc xe đạp Thống Nhất có cái ghi-đông quấn vải màn xanh lấp ló đằng xa là cả lũ mừng rỡ ùa ra đón. Lúc đó tôi còn quá nhỏ để hiểu được rằng, một người dám đánh cược tính mạng, đạp xe hàng chục cây số giữa thời chiến chỉ để hỏi han gia đình vài câu, thì tình thương dành cho chúng tôi phải lớn lao đến nhường nào.
Giữa những ngày khó khăn ấy, cậu mang đến cho tuổi thơ chúng tôi một khoảng trời bình yên dưới mái nhà tranh. Cậu dạy mấy đứa tôi hát bài Quảng Bình quê ta ơi hay khúc ca Tuổi thanh niên sôi nổi. Ngoài kia còi báo động có thể ré lên bất cứ lúc nào, còn bên dưới rặng tre ven sông, tiếng hát lời thơ của cậu vẫn vang lên thánh thót. Cậu nắn nót chỉ cho chúng tôi xướng âm từng nốt nhạc và đọc cho chúng tôi nghe những bài thơ cậu viết về quê hương, đất nước.

3. Thiệp CLB thơ Việt Nam chúc thọ năm 2008
Bài học từ một người thầy trọn một đời gieo chữ
Cuộc đời cậu là chuỗi ngày tận tụy cống hiến. Từ một người lính bước ra khỏi cuộc kháng chiến chống Pháp với những vết thương trên mình, cậu vào giảng đường Sư phạm rồi trở về quê hương đứng lớp. Sau năm 1975, đất nước thống nhất liền một dải, cậu tình nguyện vào Nam giảng dạy tại Trường Cao đẳng Sư phạm Tiền Giang để vun đắp cho những thế hệ giáo viên đầu tiên sau giải phóng. Dù ở chiến trường hay giảng đường, miền Bắc hay miền Nam, tâm huyết của một người thầy trong cậu chưa bao giờ thay đổi.
Vốn không thích thói học vẹt, cậu hay bảo học không phải để trả bài, mà để biết hoài nghi, biết đặt câu hỏi. Cậu thường dồn chúng tôi vào thế khó xử bằng những câu hỏi cắc cớ:
– Học để làm gì?
– Dạ, để biết ạ!
– Biết rồi làm gì?
Chúng tôi ngơ ngác nhìn nhau, còn cậu lại mỉm cười. Cậu chưa bao giờ dùng những lời giáo điều cứng nhắc, mà lặng lẽ định hình nhân cách cho chúng tôi và biết bao thế hệ học trò bằng sự tận tụy, lòng bao dung cùng đức tính chuẩn mực trong từng việc nhỏ. Tôi hiểu rằng giá trị lớn nhất người thầy trao đi không chỉ là kiến thức trong sách vở, mà là ngọn lửa của sự tử tế và tinh thần tự học suốt đời.
Những bài giảng trong sách giáo khoa có thể tôi đã quên, nhưng hình ảnh cậu vẫn còn nguyên vẹn: một người lính kiên cường thời chiến, một người thân gần gũi trong gia đình và một nhà giáo mẫu mực, nghiêm cẩn, ấm áp trên bục giảng. Tấm gương đạo đức của cậu đã giúp bao lớp học trò hình thành tư duy độc lập, sống trách nhiệm, nhân ái, đồng thời trở thành điểm tựa tinh thần quý giá nhắc nhở tôi luôn giữ gìn sự chân thành và nỗ lực vươn lên.
Giữa những bộn bề, ồn ã của cuộc sống hôm nay, có những lúc cảm thấy bế tắc, không biết phải bắt đầu từ đâu, tôi lại hình dung bóng cậu đang ngồi đó. Ánh mắt hiền từ nhìn tôi cùng giọng nói thân thương như vẫn còn đâu đây: “Thử nghĩ thêm xem…”.
Cậu đã đi xa, nhưng những điều cậu trao gửi vẫn luôn ở lại, nâng bước cho tôi vững vàng trên đường đời.
Núi Xanh
