TLGD- Ngày 03/09/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Công văn số 5922/BGDĐT-GDPT về việc rà soát, cắt giảm các cuộc thi, hội thi, hồ sơ, sổ sách và các báo cáo không cần thiết trong ngành giáo dục. Văn bản mang tính bước ngoặt này không chỉ tháo gỡ áp lực hành chính cho đội ngũ giáo viên, giảm tải gánh nặng thành tích cho học sinh và gia đình, mà còn mở ra một lộ trình đổi mới thực chất, tinh gọn cho toàn ngành ngay từ năm học 2026 – 2027
Có bao giờ chúng ta tự hỏi, đằng sau những ánh hào quang của những tấm giấy khen, những giải thưởng “phong trào” xếp chật kín bức tường, là gì? Phải chăng là những cái ngáp dài mệt mỏi của đứa trẻ lúc nửa đêm, là tiếng thở dài của người giáo viên bên chồng hồ sơ cao ngất, và cả nỗi lo toan đè nặng lên vai những bậc làm cha, làm mẹ?. Giáo dục, xét cho cùng, là hành trình khơi gợi tiềm năng và nuôi dưỡng hạnh phúc của con người. Thế nhưng, trong guồng quay của chủ nghĩa thành tích, hành trình ấy đôi khi bị biến hình thành một cuộc đua marathon không có điểm dừng của những cuộc thi, hội diễn và thủ tục hành chính.
Hệ sinh thái dữ liệu dùng chung và lộ trình số hóa toàn diện hứa hẹn giải phóng người thầy khỏi “cơn bão” hành chính từ năm học 2026 – 2027.
Trả lại tuổi thơ hồn nhiên: Học sinh không phải là “vật trang trí” cho thành tích
Thấu hiểu những “gánh nặng” vô hình đang đè nặng lên hệ sinh thái giáo dục, thực hiện Chỉ thị số 31/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành một văn bản mang tính bước ngoặt: Công văn số 5922/BGDĐT-GDPT. Đây không chỉ là một văn bản hành chính đơn thuần, mà là một thông điệp nhân văn sâu sắc: Trả lại cho học sinh quyền được học trong an lành, trả lại cho thầy cô niềm vui được đứng trên bục giảng, và trả lại cho nhà trường không gian giáo dục đích thực từ năm học 2026 – 2027.
Chúng ta đã quá quen với hình ảnh những đứa trẻ tiểu học hay THCS phải gồng mình ôn luyện cho các cuộc thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã. Đêm đêm, thay vì được nghe kể chuyện hay đi ngủ sớm, các em phải giải những bài toán mẹo, học thuộc những bài văn mẫu vượt quá lứa tuổi chỉ để mang lại điểm thi đua cho lớp, cho trường.
Nhìn thấu tâm lý mệt mỏi đó, Bộ Giáo dục đã ra quyết định quyết liệt: Tuyệt đối không tổ chức thi học sinh giỏi cấp trường, cấp xã. Cuộc thi học sinh giỏi chỉ được tổ chức ở cấp tỉnh hoặc cấp quốc gia nhằm phát hiện năng khiếu thực sự với quy trình bảo đảm thực chất, khách quan, công bằng và không mở rộng đối tượng, quy mô, số vòng thi vô tội vạ.
Đối với các sân chơi vốn rất bổ ích như tiếng Anh, STEM/STEAM, hoạt động trải nghiệm, văn nghệ, nghệ thuật, thể dục thể thao, chuyển đổi số, hay Trí tuệ nhân tạo (AI)… Bộ yêu cầu phải trả chúng về đúng quỹ đạo: Vui tươi, tự nguyện và thiết thực. “Đừng biến những sân chơi bổ ích thành những cuộc đấu đá kịch tính dưới danh nghĩa hình thức. Sẽ không còn việc dùng số lượng giải thưởng, thành tích thi đấu để ép uổng, làm căn cứ đánh giá chất lượng dạy học hoặc xét thi đua.”
Hãy tưởng tượng một ngày hội STEM, nơi những đứa trẻ cùng nhau lắp ráp một mô hình robot bằng bìa carton với nụ cười rạng rỡ, thay vì những khuôn mặt căng thẳng, lo sợ bị trừ điểm thi đua của lớp. Đó mới chính là bản chất của giáo dục trải nghiệm.
Cởi trói cho người thầy: Con số giật mình từ những căn bệnh mang tên “thủ tục”
Một người thầy hạnh phúc mới có thể tạo nên những lớp học hạnh phúc. Nhưng làm sao thầy cô có thể toàn tâm toàn ý truyền cảm hứng, khi một nửa tâm trí luôn bị đe dọa bởi những đợt kiểm tra hồ sơ, sổ sách, những hội thi giáo viên dạy giỏi mang tính “diễn dịch”?
Theo một khảo sát thực tế về áp lực nghề nghiệp của giáo viên phổ thông, có đến hơn 70% giáo viên thừa nhận họ thường xuyên rơi vào trạng thái căng thẳng (stress) vì áp lực sổ sách, giáo án và minh chứng thi đua. Đáng chú ý, trung bình một giáo viên phải dành từ 2 đến 3 tiếng mỗi ngày chỉ để hoàn thành các thủ tục hành chính, nhập liệu trùng lặp và chuẩn bị cho các đoàn kiểm tra – khoảng thời gian vốn dĩ phải dành cho việc nghiên cứu bài giảng hoặc tương tác với học sinh. Sự kiệt quệ về tâm trí này vô hình trung đã bào mòn đi ngọn lửa nhiệt huyết của những người đứng trên bục giảng.
Công văn 5922 chính là chiếc phao cứu sinh giải thoát thầy cô khỏi “cơn bão” hành chính này:
Xóa bỏ hội thi lấy thành tích: Không tổ chức hội thi giáo viên dạy giỏi cấp trường, cấp xã để lấy thành tích. Hội thi nếu có phải thực chất, phục vụ phát triển năng lực chuyên môn thực tế.
Cắt giảm “hồ sơ kép”: Trong lộ trình năm học 2026 – 2027, toàn ngành triển khai hồ sơ số, sổ sách số. Bộ cấm tuyệt đối việc yêu cầu giáo viên thực hiện song song cả hồ sơ giấy và hồ sơ điện tử đối với cùng một nội dung.
Chấm dứt tự đặt quy định: Các cấp quản lý không được phép yêu cầu giáo viên nộp thêm biểu mẫu, báo cáo, hay minh chứng nếu không có căn cứ pháp lý rõ ràng.
Đặc biệt, đối với bậc Giáo dục Mầm non – nơi các cô giáo vốn dĩ đã chịu nhiều áp lực chăm sóc trẻ, Bộ đưa ra chỉ thị nhân văn: Không tổ chức các hoạt động, cuộc thi bắt buộc giáo viên làm đồ dùng, đồ chơi. Hãy để các cô tự nguyện sáng tạo dựa trên tình yêu trẻ và sự đồng thuận nội bộ, chứ không phải gánh trên vai gánh nặng thi đua.
Tinh gọn bộ máy quản lý: Giảm họp hành, xóa bỏ báo cáo trung gian
Sự đổi mới lần này không chỉ dừng lại ở giáo viên và học sinh, mà đánh thẳng vào tư duy quản lý của Ủy ban nhân dân cấp xã, các Sở Giáo dục và các cơ sở trường học. Nhiều năm qua, áp lực hội họp triền miên và các đợt kiểm tra chồng chéo đã vô tình tạo ra gánh nặng tâm lý nặng nề cho các nhà quản lý giáo dục ở cơ sở, làm giảm đi thời gian dành cho công tác chuyên môn.
Thấu hiểu thực trạng đó, Bộ yêu cầu rà soát và triệt tiêu các cuộc họp hành chính không cần thiết, thay vào đó phải ưu tiên tối đa nguồn lực và thời gian cho hoạt động dạy học, sinh hoạt chuyên môn thực chất. Hệ thống dữ liệu toàn ngành giờ đây sẽ được chuẩn hóa mạnh mẽ: Tuyệt đối không yêu cầu các trường báo cáo lại những thông tin, số liệu đã có sẵn trên hệ sinh thái dữ liệu dùng chung của ngành. Sự chuyển dịch này sẽ xóa sổ hoàn toàn những loại báo cáo trung gian lặp đi lặp lại, chống lãng phí thời gian và giảm thiểu các thủ tục quan liêu. Nhờ vậy, không gian cho sự sáng tạo sẽ được giải phóng, mở đường cho một cơ chế quản trị hiện đại, minh bạch và tạo sự tương tác thực chất giữa nhà quản lý với nhà trường.
Hướng về một nền giáo dục “Chân – Thiện – Mỹ”
Một trong những điểm chạm xúc động nhất của văn bản lần này chính là sự thấu cảm đối với các bậc phụ huynh. Giáo dục chỉ thực sự thành công khi có sự đồng thuận và hạnh phúc từ phía gia đình.
Khi các cuộc thi phong trào bùng nổ, phụ huynh chính là những người gián tiếp phải “chạy đua”. Từ việc đóng góp các khoản “quỹ tự nguyện” phục vụ hội diễn, đến việc thức trắng đêm làm hộ mô hình, làm dự án cho con mang đi nộp. Việc trẻ bị cuốn vào các cuộc đua thành tích không phù hợp với lứa tuổi vô tình đẩy gia đình vào những vòng xoáy áp lực tâm lý căng thẳng không đáng có.
Công văn 5922 khẳng định rõ: Các hoạt động giáo dục phải bảo đảm tiết kiệm, hiệu quả, tuyệt đối không huy động kinh phí và không gây áp lực tài chính đối với học sinh và cha mẹ học sinh. Sự đồng hành từ nay sẽ quay về giá trị cốt lõi: Cha mẹ hạnh phúc nhìn con vui vẻ đến trường tham gia các câu lạc bộ một cách tự nguyện, không lo toan tiền bạc, không áp lực giải thưởng.
Sự chỉ đạo quyết liệt từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, ký duyệt bởi Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng, là một lời khẳng định mạnh mẽ: Giáo dục phải quay về phục vụ con người, lấy chất lượng thực chất làm trọng tâm.
Thay đổi một thói quen đã ăn sâu vào tiềm thức như “bệnh thành tích” không phải chuyện ngày một ngày hai. Nó đòi hỏi sự dũng cảm rà soát từ các nhà quản lý, sự buông bỏ áp lực kỳ vọng từ cha mẹ và sự kiên trì thay đổi phương pháp từ người thầy.
Năm học 2026 – 2027 đang mở ra với một kỳ vọng lớn lao. Kỳ vọng về những ngôi trường không còn tiếng thở dài của áp lực thủ tục, mà chỉ còn vang vọng tiếng cười giòn giã của trẻ thơ, tiếng giảng bài đầy nhiệt huyết của thầy cô và ánh mắt an lòng của những bậc cha mẹ. Bởi suy cho cùng, đích đến cuối cùng của giáo dục không phải là những tấm bằng khen vô tri hay những tệp hồ sơ dày cộp, mà là những con người được trưởng thành trọn vẹn trong hạnh phúc và tự do.
Lan Anh