TLGD – Chưa đầy một năm sau khi ra đời trên bản đồ hành chính, xã Hoa Lộc đã bắt đầu có những tín hiệu đáng chú ý trong lĩnh vực giáo dục. Cuối tháng Tư năm 2026, UBND xã lần lượt ban hành hai thông báo về công tác học sinh giỏi. Một cho bậc tiểu học, một cho bậc THCS. Nhìn qua, đó chỉ là những văn bản hành chính thông thường. Nhưng đặt chúng trong bối cảnh của một đơn vị hành chính còn rất mới, người ta mới thấy hết ý nghĩa của nó.
Một xã sinh ra từ sáu xã, và những bài kiểm tra đầu tiên
Xã Hoa Lộc được thành lập trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của sáu đơn vị cũ thuộc huyện Hậu Lộc: Liên Lộc, Quang Lộc, Hoa Lộc cũ, Phú Lộc, Xuân Lộc và Hòa Lộc. Tổng diện tích 34,69 km², quy mô dân số 41.417 người. Việc sáp nhập là hệ quả của chủ trương bỏ cấp huyện trên toàn quốc từ ngày 1/7/2025, theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã tỉnh Thanh Hóa. Bây giờ, địa chỉ hành chính của vùng đất này chỉ còn hai cấp: xã Hoa Lộc, tỉnh Thanh Hóa.
Trường Tiểu học Phú Lộc, xã Hoa Lộc – đơn vị tiêu biểu trong kỳ giao lưu học sinh cấp tiểu học đầu tiên được tổ chức sau khi sáp nhập địa giới hành chính.
Sáu xã thành một. Điều đó không đơn giản là phép cộng địa lý. Toàn xã hiện có 18 trường học các cấp cùng 3 cơ sở mầm non tư thục, với tổng cộng 234 nhóm lớp và 7.374 học sinh. Đội ngũ phục vụ hệ thống ấy gồm 432 cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên. Ngân sách nhà nước giao cho các cơ sở giáo dục công lập năm 2026 là hơn 100 tỷ đồng. Những con số đó cho thấy quy mô của bài toán hợp nhất. Mỗi trường học, mỗi đội tuyển, mỗi thế hệ thầy cô từng hình thành trong các đơn vị riêng lẻ nay phải tìm cách hoạt động trong một thể thống nhất. Kỳ giao lưu câu lạc bộ tiểu học và việc chốt danh sách đội tuyển tỉnh vừa diễn ra, xét theo nghĩa nào đó, là bài kiểm tra đầu tiên về khả năng phối hợp giáo dục giữa các trường trong xã mới.
Kỳ giao lưu câu lạc bộ lớp 4, 5 cấp tiểu học toàn xã năm học 2025 – 2026 có 178 học sinh tham dự, thi các môn Toán, Tiếng Việt và Tiếng Anh. Đây là lần đầu tiên kỳ giao lưu này được tổ chức ở quy mô cấp xã sau sáp nhập, tức là quy tụ học sinh từ tất cả các trường tiểu học của sáu địa bàn cũ.
Kết quả: 122 em được công nhận giải, gồm 7 Huy chương Vàng, 15 Huy chương Bạc, 37 Huy chương Đồng và 63 giải Khuyến khích. Các trường TH Phú Lộc, Hoa Lộc, Hòa Lộc được UBND xã ghi nhận nổi bật. Kết quả này không đứng độc lập. Theo báo cáo sơ kết học kỳ I, tỷ lệ học sinh tiểu học hoàn thành chương trình trở lên đạt 99,6% cả về kết quả các môn học lẫn về năng lực và phẩm chất. Nền chất lượng đại trà vững, sân chơi mũi nhọn mới có ý nghĩa.
Nhưng ngay trong văn bản khen thưởng, lãnh đạo xã không né tránh điểm yếu: có học sinh thi môn Toán lớp 4 của TH Quang Lộc đạt điểm quá thấp so với thang 20. Một chi tiết nhỏ, song được ghi rõ vào văn bản chính thức. Không phải địa phương nào cũng sẵn sàng làm vậy. Trong tâm lý giáo dục, nhìn thẳng vào điểm yếu là điều kiện tiên quyết để cải thiện. Ở đây, chính quyền địa phương dường như hiểu rõ điều đó.
47 học sinh, một buổi chiều tháng Tư, và câu hỏi về nguồn lực
Hai tuần sau kỳ giao lưu tiểu học, vào hai ngày 15 và 16 tháng 4 năm 2026, UBND xã tổ chức thi chọn đội tuyển và đội dự tuyển học sinh giỏi bậc THCS cho năm học 2026 – 2027.
Kết quả: 14 học sinh vào đội tuyển chính thức ba môn Ngữ văn, Toán, Tiếng Anh. 33 học sinh khác lọt vào đội dự tuyển bốn môn KHTN, Lịch sử & Địa lý, GDCD và Tin học. Đến 14h ngày 20/4, tất cả 47 em cùng các giáo viên cốt cán tập trung về trường THCS Hòa Lộc để bắt đầu hành trình bồi dưỡng.
Lãnh đạo Trường THCS Hòa Lộc trao thưởng nóng cho học sinh đạt giải Nhất kỳ thi học sinh giỏi – một trong những hoạt động khích lệ, bồi dưỡng mũi nhọn của địa phương sau sáp nhập.
Những con số này không xuất hiện từ chỗ trống. Ở kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh năm học 2025 – 2026 vừa qua, Hoa Lộc có 21/23 học sinh dự thi đạt giải, trong đó 3 giải Nhất, 4 giải Nhì, 9 giải Ba và 5 giải Khuyến khích. Tỷ lệ đạt giải gần như tuyệt đối ấy là cơ sở để nhìn vào danh sách 47 em với niềm tin thực chất, không phải sự kỳ vọng hão.
Nhìn vào danh sách đội tuyển chính, THCS Hòa Lộc chiếm áp đảo với 8 em, trải đều cả ba môn. THCS Hoa Lộc góp 4 em, chủ yếu ở Ngữ văn. Quang Lộc và Phú Lộc mỗi trường có 1 em. Không trường nào độc chiếm. Đó là dấu hiệu của một hệ sinh thái giáo dục tương đối cân bằng ở cấp xã, dù vừa trải qua quá trình hợp nhất xáo trộn về mặt tổ chức. Môn Tin học chỉ có 4 em trong đội dự tuyển. Con số ít ỏi ấy phản ánh thực tế rằng cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên chuyên ngành tại các xã ven biển vẫn là bài toán chưa có lời giải trọn vẹn. Báo cáo sơ kết cũng thẳng thắn thừa nhận điều này: thiếu phòng chức năng, thiếu phòng học bộ môn, và một bộ phận giáo viên đổi mới phương pháp còn chậm so với yêu cầu.
Bức tranh giáo dục của Hoa Lộc không tách rời bức tranh quản trị chung của một xã đang tự định hình. Sau sáp nhập, xã phải giải quyết bài toán vận hành một bộ máy phục vụ hơn 41.000 dân trên địa bàn rộng gần 35 km². Không có cấp huyện làm trung gian nữa. Đến nay, 100% văn bản trao đổi giữa các cơ quan được thực hiện qua hệ thống quản lý văn bản điện tử, 100% hồ sơ thủ tục hành chính được tiếp nhận và xử lý trên hệ thống một cửa điện tử, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến toàn trình và một phần đạt trên 98%. Xã cũng thành lập 40 tổ công nghệ số cộng đồng ở 40 thôn với 202 thành viên, hỗ trợ người dân. đặc biệt là người cao tuổi, người khuyết tật, phụ nữ đơn thân. tiếp cận dịch vụ công trực tuyến.
Song song với đó, 100% các trường học đã ban hành kế hoạch chuyển đổi số, triển khai dạy học trí tuệ nhân tạo cho cả bậc tiểu học và THCS từ đầu năm học này. Nhưng ngay cả những bước tiến ấn tượng ấy cũng không che khuất được những khó khăn còn tồn tại. Nguồn nhân lực có chuyên môn sâu về công nghệ thông tin còn thiếu; nhận thức của một bộ phận người dân về chuyển đổi số chưa đồng đều; một số cơ sở dữ liệu chưa được kết nối, liên thông. Đây cũng chính là những khó khăn mà ngành giáo dục địa phương phải đối mặt khi muốn triển khai các nền tảng học liệu số hay quản lý hồ sơ học sinh thống nhất giữa các trường cũ.
Đọc kỹ danh sách 47 học sinh đội tuyển và dự tuyển, người ta thấy phần lớn sinh năm 2012, các em đang học lớp 8, chuẩn bị bước vào giai đoạn then chốt của bậc THCS. Nhiều em mang họ Nguyễn, Trần, Hoàng, Phạm. những dòng họ quen thuộc của vùng đất Hậu Lộc.
Có những cái tên nghe rất đỗi bình thường: Nguyễn Thị Ngần, Lê Thị Trang, Vũ Văn Tú… Không phải tên của những nhân vật trong câu chuyện thần đồng mà truyền thông hay khai thác. Đó là những đứa trẻ lớn lên ở một xã ven biển, học ở những ngôi trường mà ngân sách còn phải tính từng khoản, được thầy cô bồi dưỡng trong những buổi chiều sau giờ học chính thức. Ngày 24/1/2026, UBND xã tổ chức Tết Khuyến học và tuyên dương các em đạt giải tỉnh năm học trước. Một buổi lễ nhỏ, nhưng đủ để những đứa trẻ biết rằng sự cố gắng của mình được nhìn thấy.
Chính cái sự bình thường đó mới đáng nói. Nền giáo dục của một đất nước không được tạo ra bởi những trường chuyên ở các đô thị lớn. Nó được nuôi dưỡng bởi hàng trăm ngàn buổi ôn luyện như thế này, ở khắp các phường, xã trên cả nước. Ở một xã như Hoa Lộc, còn mới, còn đang ổn định tổ chức sau sáp nhập, còn đang giải quyết cùng lúc hàng chục bài toán về hành chính, hạ tầng và dịch vụ công, việc duy trì được vòng quay giáo dục ấy mà không bị gián đoạn, tự thân đã là một kết quả đáng ghi nhận.
Những đứa trẻ ngồi vào bàn thi hôm nay, dù có đoạt giải hay không, đang được trao một thứ quý hơn huy chương: thói quen nỗ lực, và niềm tin rằng sự cố gắng của mình được nhìn thấy.
Doãn Tài – Lan Anh