TLGD – Ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu hay tình trạng suy giảm tài nguyên thiên nhiên đang trở thành vấn đề được xã hội đặc biệt quan tâm. Trong bối cảnh đó, việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh ngay từ bậc tiểu học được xem là giải pháp quan trọng để hình thành những thói quen sống tích cực cho thế hệ trẻ.
Ở bậc tiểu học, các em dễ tiếp nhận kiến thức, dễ hình thành thói quen và hành vi tích cực. Vì vậy, nếu được định hướng đúng cách, học sinh sẽ sớm nhận thức được trách nhiệm của bản thân đối với môi trường sống xung quanh.
Từ thực tiễn giảng dạy bài “Xây dựng thế giới xanh – sạch – đẹp” trong chương trình Lịch sử và Địa lí lớp 5, cô Hồ Thị Quý – Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đức Thịnh, xã Đức Thịnh, tỉnh Hà Tĩnh đã linh hoạt vận dụng nhiều phương pháp dạy học tích cực nhằm giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn hình thành ý thức và hành vi bảo vệ môi trường trong cuộc sống hằng ngày. Những hoạt động gần gũi, dễ tham gia giúp tiết học trở nên sôi nổi hơn, đồng thời khơi gợi ở học sinh tinh thần yêu thiên nhiên và ý thức giữ gìn môi trường sống xung quanh.
Học sinh Trường Tiểu học Đức Thịnh tích cực tham gia hoạt động thảo luận nhóm trong bài học “Xây dựng thế giới xanh – sạch – đẹp”.
Đổi mới phương pháp dạy học để học sinh chủ động tiếp cận kiến thức
Ngay từ phần mở đầu bài học, giáo viên đã tạo không khí vui tươi bằng hoạt động nghe và hát theo video bài “Trái đất này là của chúng mình”. Những câu hỏi gợi mở như “Vì sao chúng ta cần bảo vệ Trái Đất?” hay “Em đã làm gì để giữ gìn môi trường?” giúp học sinh nhanh chóng kết nối cảm xúc với nội dung bài học.
Qua phần khởi động, học sinh dần hiểu rằng mỗi người đều có trách nhiệm bảo vệ môi trường bằng những việc làm rất nhỏ trong cuộc sống hằng ngày. Đây được xem là bước đệm quan trọng để các em tiếp cận bài học một cách nhẹ nhàng nhưng hiệu quả.
Trong quá trình hình thành kiến thức, giáo viên tổ chức đa dạng các hoạt động học tập nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh. Ở nội dung tìm hiểu vai trò của thiên nhiên, học sinh làm việc theo cặp, quan sát tranh ảnh và chia sẻ hiểu biết của mình. Qua đó, các em nhận ra thiên nhiên mang đến những điều kiện thiết yếu cho cuộc sống như không khí, nước, lương thực và tài nguyên.
Đối với nội dung tìm hiểu các vấn đề môi trường, học sinh được tham gia hoạt động nhóm, khai thác tranh ảnh và liên hệ thực tế tại địa phương. Các em cùng nhau nhận diện những biểu hiện của ô nhiễm môi trường, thiên tai, biến đổi khí hậu hay suy giảm tài nguyên thiên nhiên; đồng thời phân tích hậu quả mà các vấn đề này gây ra đối với cuộc sống.
Khi được liên hệ với thực tế địa phương, học sinh dễ hình dung hơn về những tác động của ô nhiễm môi trường đối với cuộc sống. Nhờ vậy, bài học trở nên gần gũi và dễ nhớ hơn.
Điểm nhấn của tiết học là hoạt động “phóng viên nhí” trong phần luyện tập. Học sinh được nhập vai phỏng vấn và trả lời các câu hỏi liên quan đến môi trường. Hình thức “học mà chơi, chơi mà học” giúp các em mạnh dạn thể hiện quan điểm, rèn kỹ năng giao tiếp và thêm tự tin trước tập thể.
Học sinh Trường Tiểu học Đức Thịnh hào hứng tham gia hoạt động khởi động bằng bài hát “Trái đất này là của chúng mình” trước giờ học.
Ở tiết học tiếp theo, kỹ thuật “khăn trải bàn” tiếp tục được vận dụng để học sinh thảo luận và đề xuất các biện pháp bảo vệ môi trường. Các nhóm cùng ghi ý kiến vào phiếu học tập, sau đó trình bày và chia sẻ sản phẩm với cả lớp. Hoạt động này không chỉ tăng cường sự tương tác mà còn khuyến khích học sinh phát huy khả năng sáng tạo và tinh thần hợp tác.
Từ bài học trên lớp đến hành động trong đời sống
Theo cô Hồ Thị Quý, điều quan trọng nhất của giáo dục môi trường là giúp học sinh biến những điều được học thành hành động cụ thể trong cuộc sống.
Vì vậy, hoạt động vận dụng được thiết kế linh hoạt, phù hợp với lứa tuổi học sinh tiểu học. Các em có thể chia sẻ những việc làm bảo vệ môi trường trong gia đình, vẽ tranh tuyên truyền hoặc viết thư gửi bạn bè, người thân với thông điệp chung tay bảo vệ môi trường.
Thông qua các hoạt động này, học sinh dần hình thành thói quen tiết kiệm điện, nước; hạn chế sử dụng túi ni-lông; bỏ rác đúng nơi quy định; chăm sóc và bảo vệ cây xanh. Những hành động nhỏ nhưng thiết thực đã góp phần giúp các em xây dựng ý thức sống xanh ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
Từ thực tế triển khai, có thể thấy việc đổi mới phương pháp dạy học đã mang lại nhiều chuyển biến tích cực. Học sinh hứng thú hơn với môn học, chủ động tham gia các hoạt động và mạnh dạn chia sẻ suy nghĩ của bản thân. Bên cạnh kiến thức, các năng lực như giao tiếp, hợp tác, tư duy và giải quyết vấn đề cũng được phát triển rõ rệt.
Điều đáng mừng là nhiều học sinh đã chủ động hơn trong việc giữ gìn vệ sinh lớp học, chăm sóc cây xanh hay nhắc nhở bạn bè bỏ rác đúng nơi quy định. Những thay đổi nhỏ ấy đang góp phần hình thành ý thức trách nhiệm cho các em từ sớm.
Infographic minh họa các phương pháp dạy học tích cực trong bài “Xây dựng thế giới xanh – sạch – đẹp”, góp phần nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh lớp 5.
Theo cô Hồ Thị Quý, để giáo dục môi trường đạt hiệu quả bền vững, nhà trường cần tiếp tục tăng cường các hoạt động trải nghiệm thực tế, khuyến khích học sinh tham gia giữ gìn vệ sinh lớp học, chăm sóc cây xanh và phân loại rác thải. Đồng thời, sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng cũng giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành và duy trì những thói quen tích cực cho học sinh.
Có thể khẳng định, việc lồng ghép giáo dục môi trường thông qua bài học “Xây dựng thế giới xanh – sạch – đẹp” không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn góp phần nuôi dưỡng tình yêu thiên nhiên, nâng cao ý thức trách nhiệm đối với môi trường sống. Đây là hướng đi cần tiếp tục được nhân rộng trong các nhà trường nhằm góp phần xây dựng môi trường sống xanh – sạch – đẹp và phát triển bền vững trong tương lai.
Tác giả: Hồ Thị Quý – Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đức Thịnh, xã Đức Thịnh, tỉnh Hà Tĩnh