TLGD – Có một câu hỏi tôi từng đặt ra trong một giờ sinh hoạt lớp: “Nếu có người lạ nhắn tin kết bạn, cho con quà, các con sẽ làm gì?” Cả lớp im lặng. Không phải vì các em không biết trả lời, mà vì dường như chưa ai hỏi các em điều đó bao giờ.
Đó là lúc tôi hiểu rằng kỹ năng tự bảo vệ không phải thứ trẻ tự nhiên có được. Và nhà trường, nếu chỉ dạy chữ, dạy số, thì đang bỏ trống một phần rất quan trọng trong sự phát triển của các em.
Học sinh Trường Tiểu học Thái Yên tham gia hoạt động trải nghiệm kỹ năng sống thông qua các tình huống tương tác tập thể, góp phần hình thành phản xạ tự bảo vệ một cách tự nhiên và hiệu quả.
Khi nguy cơ không còn ở đâu xa
Trẻ em hôm nay lớn lên cùng điện thoại, mạng xã hội, và không ít trong số đó tiếp xúc với internet từ trước khi vào lớp Một. Những rủi ro mà trước đây người lớn mường tượng là “chuyện thành phố” – xâm hại, bạo lực, lừa đảo trực tuyến – nay xuất hiện ở cả những vùng nông thôn. Tại địa bàn xã Thái Yên, không ít phụ huynh phản ánh con em họ đã từng nhận lời kết bạn với người lạ qua mạng, hoặc không biết phải làm gì khi bị bạn bè trêu chọc, đe dọa.
Trong khi đó, tai nạn đuối nước vẫn là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ em. Mỗi mùa hè đến, tin tức về những vụ đuối nước thương tâm lại xuất hiện, và nhiều trường hợp hoàn toàn có thể phòng tránh được nếu trẻ biết những kỹ năng cơ bản nhất.
Trước thực tế đó, Trường Tiểu học Thái Yên phối hợp cùng Trung tâm Công tác xã hội tổ chức chương trình truyền thông kỹ năng sống cho học sinh, tập trung vào bốn nội dung: phòng chống xâm hại, phòng chống bạo lực học đường, an toàn trên không gian mạng và kỹ năng phòng chống đuối nước.
Toàn cảnh buổi truyền thông giáo dục kỹ năng sống tại Trường Tiểu học Thái Yên, nơi học sinh được lắng nghe, trao đổi và tiếp cận những kiến thức thiết thực về tự bảo vệ và chăm sóc bản thân trong môi trường học đường.
Điều khác biệt là cách tổ chức. Không có bảng, không có phấn, không có bài giảng theo kiểu một chiều. Thay vào đó là các tình huống được dựng lên để học sinh tự xử lý: nếu có người chụp ảnh em mà không xin phép thì phải làm sao? Nếu bạn rủ tắm sông mà bố mẹ không biết thì em làm gì? Những câu hỏi tưởng đơn giản nhưng khiến các em phải thực sự suy nghĩ.
Nhiều em lần đầu được nghe giải thích rõ ràng về “vùng riêng tư” của cơ thể, về quyền được nói “không”, về việc kể cho người lớn tin tưởng nghe không phải là mách lẻo mà là cách bảo vệ bản thân. Những khái niệm đơn giản nhưng với học sinh tiểu học, đây là lần đầu tiên được nghe một cách hệ thống và rõ ràng.
Phần về an toàn mạng thu hút sự chú ý đặc biệt. Khi báo cáo viên hỏi ai đã từng chơi game online hoặc xem video trên điện thoại, gần như cả hội trường giơ tay. Nhưng khi hỏi ai biết cách chặn người lạ, ai biết không nên chia sẻ địa chỉ nhà hay tên trường lên mạng – số tay giơ lên ít hơn hẳn. Khoảng cách giữa việc “dùng mạng” và “dùng mạng an toàn” ở lứa tuổi này lớn hơn nhiều người nghĩ.
Điều tôi ấn tượng nhất trong buổi truyền thông không phải là nội dung, mà là phản ứng của học sinh. Khi được trao cơ hội, các em không thụ động. Một em lớp 4 đứng dậy kể rằng từng bị một người anh họ đụng chạm không phù hợp và không biết có nên kể với bố mẹ không. Một em khác hỏi thẳng: “Nếu em kể mà bố mẹ không tin thì phải làm thế nào?” Đó là những câu hỏi thật, từ những lo lắng thật.
Phương pháp giáo dục trải nghiệm không phải thứ mới trong lý luận sư phạm. Nhưng trong thực tế, không phải trường nào cũng áp dụng được, đặc biệt với những nội dung nhạy cảm như phòng chống xâm hại. Buổi truyền thông này cho thấy khi có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và phương pháp phù hợp, học sinh tiểu học hoàn toàn có thể tiếp nhận và xử lý những thông tin quan trọng về an toàn cá nhân.
Học sinh Trường Tiểu học Thái Yên hào hứng tham gia buổi truyền thông về kỹ năng tự bảo vệ, với nhiều nội dung thiết thực như phòng chống xâm hại, bạo lực, an toàn trên không gian mạng và phòng chống đuối nước.
Chương trình dành riêng một phần để tặng quà cho các em học sinh có hoàn cảnh khó khăn trong trường. Những phần quà không phải thứ đắt tiền, nhưng với các em, đó là sự ghi nhận. Quan sát các em nhận quà, tôi nghĩ đến điều mà giáo dục đôi khi bỏ qua: cảm xúc được quan tâm cũng là một phần của việc học. Một đứa trẻ cảm thấy được nhìn thấy, được trân trọng sẽ mở lòng tiếp nhận tốt hơn bất kỳ bài học nào.
Từ một buổi truyền thông, nhìn lại cách nhà trường làm giáo dục
Chương trình tại Trường Tiểu học Thái Yên không phải sự kiện lớn. Nhưng nó đặt ra một câu hỏi đáng suy nghĩ: nếu một buổi truyền thông ngắn có thể tạo ra những thay đổi rõ rệt trong nhận thức của học sinh, thì điều gì sẽ xảy ra nếu nội dung này được tích hợp thường xuyên, bài bản vào chương trình học?
Kỹ năng tự bảo vệ không thể dạy một lần rồi thôi. Trẻ cần được nhắc lại, được luyện tập qua tình huống, được tạo thói quen phản xạ đúng trước nguy hiểm. Điều đó đòi hỏi không chỉ nỗ lực từ nhà trường mà cần sự phối hợp thực chất từ gia đình và các tổ chức xã hội liên quan.
Câu hỏi tôi hỏi lớp học hôm đó – về người lạ nhắn tin, về quà tặng đáng ngờ – tôi hy vọng sau buổi truyền thông này, các em đã có câu trả lời của riêng mình. Và quan trọng hơn, biết phải làm gì khi câu hỏi đó không còn là giả định nữa.
Tác giả: Nguyễn Thị Thơm – Gv Trường Tiểu học Thái Yên