TLGD – Tám mươi năm sau cuộc đại vận động diệt giặc dốt của Chính phủ lâm thời năm 1945, ngành giáo dục Thanh Hóa đang đứng trước một cuộc “tổng động viên” mang tính lịch sử: xóa bỏ vực thẳm số để kiến tạo một hệ sinh thái tri thức hiện đại. Không còn là những lớp học i tờ bên ánh đèn dầu, chiến lược “Bình dân học vụ số” năm 2026 đang trở thành một cuộc cách mạng về tâm thế, đưa Thanh Hóa xác lập vị trí thứ 5 cả nước về chỉ số chuyển đổi số quốc gia (DTI).
Từ những bản làng xa xôi của Mường Lát đến những ngôi trường điểm giữa lòng thành phố, chuyển đổi số không còn là những dòng code khô khan hay khẩu hiệu mang tính trình diễn. Đó là một lộ trình bài bản nhằm giải phóng sức lao động cho nhà giáo, cá nhân hóa lộ trình học tập cho học sinh và thu hẹp khoảng cách vùng miền, hướng tới mục tiêu đưa giáo dục xứ Thanh trở thành cực tăng trưởng trí tuệ bền vững của cả nước.
Cuộc “tổng động viên” xóa mù số và những con số biết nói trên bảng xếp hạng quốc gia
Lịch sử giáo dục Thanh Hóa vốn được xây dựng trên một nền tảng trầm tích văn hóa hiếu học sâu dày. Từ những làng khoa bảng danh tiếng như Nguyệt Viên (Hoằng Quang) với tấm bia ghi danh 11 vị tiến sĩ thời phong kiến đến làng Cổ Bôn (Đông Sơn) – nơi biểu tượng cho tinh thần tôn sư trọng đạo nghìn đời.
Tuy nhiên, thực tiễn phát triển của kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI) đặt ra một bài toán khắt khe: nếu không “số hóa” truyền thống, sự hiếu học sẽ rất dễ bị tụt hậu trước tốc độ biến đổi của thế giới. Đáp lại thách thức đó, Thanh Hóa đã triển khai phong trào “Bình dân học vụ số” với quy mô và quyết tâm chính trị ở mức cao nhất.
Điểm nhấn nổi bật nhất trong chiến lược này là lễ phát động phong trào với sự tham gia của hơn 52.000 người tại 1.018 điểm cầu trực tuyến trên toàn tỉnh. Đây không đơn thuần là một sự kiện mang tính phong trào mà là một bước đi chiến lược nhằm phổ cập năng lực số đến từng người dân, đặc biệt là phụ huynh và học sinh tại những địa bàn khó khăn.
Mô hình “Tổ công nghệ số cộng đồng” đã thực sự trở thành cánh tay nối dài của ngành giáo dục, hướng dẫn người dân từ việc sử dụng các nền tảng học tập trực tuyến đến việc khai thác kho học liệu số dùng chung.
Hiệu quả của sự quyết liệt này đã được phản ánh rõ nét qua các chỉ số định lượng. Theo báo cáo mới nhất, Thanh Hóa đã vươn lên xếp thứ 5 cả nước về chỉ số đánh giá chuyển đổi số quốc gia (DTI) năm 2024 với 0,7742 điểm. Riêng trong mảng giáo dục, kết quả thi tốt nghiệp THPT năm 2025 là một minh chứng đanh thép cho sự bứt phá: Thanh Hóa xếp thứ 7 toàn quốc, tăng mạnh 7 bậc so với năm 2024.
Với tỷ lệ đậu tốt nghiệp đạt 99,49% và con số kỷ lục 1.031 bài thi đạt điểm 10, giáo dục xứ Thanh đang cho thấy sự ổn định về chất lượng đại trà bên cạnh những thành tích rực rỡ của giáo dục mũi nhọn.
Đáng chú ý hơn, sự chênh lệch chất lượng giữa miền núi và miền xuôi đang dần được thu hẹp nhờ hạ tầng công nghệ. Việc tỉnh thực hiện kế hoạch xây dựng, nâng cấp 6 trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới với tổng kinh phí 739 tỷ đồng đến hết năm 2025 và dự kiến khởi công thêm 17 công trình khác với tổng mức đầu tư khoảng 823 tỷ đồng vào năm 2026 là một nỗ lực cụ thể để đưa tri thức số về vùng khó. Khi mỗi học sinh vùng cao Mường Lát hay Quan Sơn có thể tiếp cận bài giảng của những giáo viên giỏi nhất qua hệ thống học tập trực tuyến, đó là lúc “vực thẳm số” thực sự được san lấp.
Sự thay đổi về bộ máy quản lý với việc bổ nhiệm tân Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo vào đầu tháng 2/2026 cũng mang lại kỳ vọng về một luồng gió đổi mới mạnh mẽ hơn. Với thông điệp “Kỷ cương – Sáng tạo – Đột phá – Phát triển”, ngành giáo dục tỉnh đang tập trung hoàn thiện cơ sở dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”, kết nối liên thông để phục vụ công tác điều hành và cá nhân hóa nhu cầu học tập của từng học sinh.
“Chủ nghĩa nhân văn số” và lộ trình xây dựng hệ sinh thái trường học hạnh phúc
Một trong những vấn đề gây tranh cãi nhất khi thực hiện chuyển đổi số là nguy cơ máy móc hóa giáo dục, làm mất đi sự kết nối tâm hồn giữa thầy và trò. Tuy nhiên, tại Thanh Hóa, chuyển đổi số đang được triển khai theo hướng “Chủ nghĩa nhân văn số” – lấy công nghệ làm trợ lực để tăng cường giá trị nhân văn.
Học liệu số đồng hành cùng NXB Giáo dục Việt Nam đưa tri thức đến mọi học sinh trên nền tảng số.
Tại 155 cơ sở giáo dục trên địa bàn thuộc các phường lớn ở Thanh Hóa, mô hình “Trường học hạnh phúc” đang được nhân rộng dựa trên ba trụ cột: yêu thương, an toàn và tôn trọng theo tiêu chuẩn của UNESCO. Chuyển đổi số ở đây không phải là đưa máy móc vào thay thế giáo viên mà là dùng trí tuệ nhân tạo (AI) để giải phóng họ khỏi những áp lực hành chính, hồ sơ sổ sách khô khan. Những ví dụ điển hình như Trường Tiểu học Minh Khai 1 hay Trường THCS Nguyễn Văn Trỗi đã cho thấy hiệu quả rõ rệt khi ứng dụng AI vào quản lý điểm danh, chấm thi trắc nghiệm và trợ lý ảo hỗ trợ giảng dạy. Khi máy móc làm thay những công việc lặp đi lặp lại, người thầy có thêm thời gian để quan sát, thấu cảm và chăm sóc thế giới tinh thần của học trò.
Tính nhân văn của nền giáo dục số hóa còn thể hiện qua sự công bằng trong tiếp cận cơ hội. Câu chuyện của những thủ khoa như em Tô Thị Diệu (Trường THPT Quảng Xương 4), nữ thủ khoa khối C00 toàn quốc năm 2024 với 29,75 điểm, đã truyền cảm hứng mạnh mẽ về nghị lực vượt khó. Mồ côi bố, gia cảnh đặc biệt khó khăn nhưng thông qua các nền tảng học liệu số và sự kết nối trực tuyến, Diệu đã vươn lên đỉnh cao của kỳ thi quốc gia. Hay trường hợp của em Trịnh Văn Hiếu (Trường THPT Lê Lợi), thủ khoa khối A00 tỉnh Thanh Hóa và á khoa toàn quốc năm 2025 với 29,75 điểm, người đã tận dụng tối đa sức mạnh của AI để tra cứu lý thuyết và rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề. Những thành công này không chỉ là của cá nhân các em mà là thành quả của một môi trường giáo dục biết tận dụng công nghệ để nâng bước tài năng, bất kể điểm xuất phát của họ ở đâu.
Giáo dục mũi nhọn của Thanh Hóa tiếp tục giữ vững vị thế với những thành tích quốc tế ấn tượng của học sinh Trường THPT Chuyên Lam Sơn tại kỳ thi Olympic Vật lý châu Á năm 2024. Tại đây, công nghệ giáo dục (EdTech) không chỉ là phương tiện dạy học mà còn là đối tượng nghiên cứu, giúp học sinh sớm làm quen với tư duy lập trình và các kỹ năng của công dân toàn cầu. Trong kỳ thi học sinh giỏi quốc gia năm học 2025-2026, Thanh Hóa tự hào có 86/90 học sinh đoạt giải, tất cả đều là học sinh Trường THPT Chuyên Lam Sơn, minh chứng cho sự đầu tư bài bản vào chất lượng đào tạo tinh hoa.
Hướng tới mục tiêu năm 2030, Thanh Hóa đặt khát vọng nằm trong nhóm 10 tỉnh dẫn đầu cả nước về ứng dụng khoa học công nghệ trong giáo dục. Ngành giáo dục tỉnh đang nỗ lực xây dựng một hệ thống giám sát an toàn thông tin hoạt động 24/7 để bảo vệ dữ liệu và môi trường mạng cho học sinh. Đặc biệt, thông điệp giáo dục kỹ năng số để học sinh biết cách “kháng cự” sự lệ thuộc vào thiết bị đang trở thành một bài học quan trọng, giúp các em làm chủ công nghệ thay vì trở thành nô lệ của nó.
Hành trình từ “xóa mù chữ” năm 1945 đến “xóa mù số” năm 2026 của giáo dục Thanh Hóa là minh chứng cho một tầm nhìn xa, rộng và đầy trách nhiệm. Sự kết hợp giữa trầm tích văn hóa hiếu học nghìn đời và tư duy đột phá của kỷ nguyên số đang thực sự biến xứ Thanh thành một “vườn ươm” nhân tài bền vững. Cuộc cách mạng giáo dục này không chỉ tạo ra những con số ấn tượng trên bảng xếp hạng mà quan trọng hơn, nó đang kiến tạo nên những ngôi trường nơi mỗi ngày đến lớp thực sự là một ngày hạnh phúc, an toàn và tràn đầy niềm tin vào tương lai.
Chào vận hội mới, giáo dục xứ Thanh đang tự tin viết tiếp những trang sử vàng bằng sự thấu cảm của trái tim và sức mạnh của công nghệ hiện đại. Những thành tựu mà ngành giáo dục đạt được là kết quả của sự nỗ lực, miệt mài của đội ngũ hơn 54.000 cán bộ, giáo viên toàn tỉnh. Với chủ đề năm học 2025-2026 là “Kỷ cương – Sáng tạo – Đột phá – Phát triển”, Thanh Hóa đang từng bước thu hẹp khoảng cách vùng miền và xây dựng nền tảng vững chắc cho phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Lê Doãn Tài