TLGD – Trước yêu cầu đổi mới căn bản toàn diện giáo dục theo Nghị quyết 29-NQ/TW và Quyết định 131/QĐ-TTg của Chính phủ, phương thức truyền thụ kiến thức dựa hoàn toàn vào sách giấy đang bộc lộ những giới hạn nhất định. Đặc biệt, “phép thử” từ đại dịch COVID-19 đã chứng minh: nơi nào thiếu học liệu số, giáo dục nơi đó bị gián đoạn.
Nhận diện rõ thách thức này, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam (NXBGDVN) đang thực hiện một bước chuyển dịch mang tính chiến lược: xây dựng Big Data và hệ sinh thái học liệu số, biến di sản sách giáo khoa thành tài nguyên sống động phục vụ cộng đồng.
Ông Nguyễn Tiến Thanh – Chủ tịch Hội đồng thành viên, Tổng giám đốc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam và ông Nguyễn Chí Thanh – Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Giải pháp Doanh nghiệp Viettel trao đổi văn bản thoả thuận hợp tác giữa hai đơn vị.
Đánh thức “kho tàng” tri thức bằng công nghệ dữ liệu
Trong kỷ nguyên số, một cuốn sách giáo khoa không thể chỉ tồn tại đơn lẻ dưới hình thái vật lý. Bài toán đặt ra cho NXBGDVN – đơn vị xuất bản chủ lực của cả nước – không chỉ là số hóa sách theo cách hiểu đơn giản là quét (scan) giấy sang định dạng PDF. Thách thức thực sự nằm ở việc chuẩn hóa, tái cấu trúc và kết nối dữ liệu để tạo nên một hệ sinh thái đồng bộ.
Thực tế cho thấy, hàng chục nghìn đầu sách giáo dục qua các thời kỳ trước đây tồn tại rải rác, thiếu dữ liệu số hoàn chỉnh. Điều này khiến một khối lượng tri thức khổng lồ gần như “ngủ quên”, khó khai thác và chia sẻ. Để khắc phục, NXBGDVN đã phối hợp với Thư viện Quốc gia Việt Nam tiến hành rà soát, lọc bỏ trùng lặp, hình thành danh mục 33.786 tên sách có dữ liệu cơ bản tương đối đầy đủ. Trong đó, các đầu sách giáo khoa, sách bài tập, sách giáo viên chiếm tỷ trọng chủ đạo.
Đáng chú ý, tư duy số hóa đã được áp dụng ngay từ khâu đầu vào. Toàn bộ 1.132 cuốn sách giáo khoa, sách giáo viên và sách bài tập thuộc Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã được chuẩn hóa dữ liệu số ngay từ bản thảo. Đồng thời, hơn 4.360 file sách tham khảo và gần 200 file học liệu đa phương tiện từ các đơn vị thành viên cũng đã được tập hợp. Những con số này cho thấy hình hài của Big Data sách giáo dục đang dần lộ diện, tạo nền móng vững chắc cho việc lưu trữ và khai thác lâu dài.
Kiến tạo hệ sinh thái số: Từ liên kết đa chiều đến mục tiêu nhân văn
Nhận thức rõ chuyển đổi số không phải là con đường độc hành, NXBGDVN đã chủ động bắt tay với các tập đoàn công nghệ lớn để tạo nên “trục lõi” cho hệ sinh thái giáo dục.
Cụ thể, sự hợp tác với Tổng Công ty Viễn thông Quân đội Viettel đang triển khai số hóa sách giáo khoa theo mô hình 4 tầng, phát triển bộ sách AI, hướng tới một hệ sinh thái AI giáo dục dùng chung từ năm học 2026–2027. Song song đó, việc phối hợp với VTC xây dựng Trục học liệu số giúp quản lý tập trung dữ liệu chính thống. Các hợp tác với Tri thức Mới, AI EDU, Zodiac Clarity cũng đang mở rộng biên độ của hệ sinh thái, từ LMS, AI Tutor đến lớp học thông minh và kho học liệu K–12.
Tuy nhiên, giá trị cốt lõi của Big Data không nằm ở khâu lưu trữ, mà ở khả năng phục vụ xã hội. Từ năm 2020, hệ thống học liệu điện tử đã được đưa lên các nền tảng website, hỗ trợ hàng nghìn buổi tập huấn giáo viên trực tuyến, đảm bảo mạch chảy giáo dục không ngừng nghỉ ngay cả trong giai đoạn dịch bệnh.
Chiến lược dài hạn của NXBGDVN không chỉ dừng lại ở các giải pháp công nghệ hay thương mại điện tử. Mục tiêu nhân văn cuối cùng là xây dựng hệ sinh thái học liệu số phục vụ cộng đồng, trong đó, việc cung cấp sách giáo khoa điện tử miễn phí từ lớp 1 đến lớp 12 được xem là bước đột phá. Đây là nỗ lực cụ thể hóa chủ trương của Chính phủ, giúp giảm gánh nặng chi phí cho hàng triệu gia đình, đồng thời mở ra cơ hội tiếp cận tri thức bình đẳng cho người học trong kỷ nguyên số.
Lê Doãn Tài