TLGD – Sáng tạo không phải là một đặc quyền bẩm sinh, mà là một hạt mầm cần được gieo trồng và chăm sóc. Trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, Hoạt động trải nghiệm ở cấp tiểu học được quy định là một hoạt động giáo dục bắt buộc. Không chỉ trang bị kỹ năng sống, đây còn là “mảnh đất trù phú” để ươm mầm tư duy sáng tạo, giúp học sinh bước ra khỏi những khuôn mẫu thụ động để tự tin khám phá thế giới.
Những trải nghiệm thực tế giúp học sinh tiểu học rèn kỹ năng, khơi dậy tư duy sáng tạo và bồi đắp tình yêu với các truyền thống giá trị.
Hiểu đúng về sáng tạo ở học sinh cấp tiểu học Thay vì những định nghĩa học thuật nặng nề, sự sáng tạo của học sinh tiểu học đôi khi chỉ bắt đầu từ một góc nhìn khác lạ về một chiếc lá rơi, hay một cách giải quyết ngộ nghĩnh cho một tình huống quen thuộc. Sáng tạo, hiểu một cách thiết thực nhất ở lứa tuổi này, là quá trình các em không bị gò ép vào những “đáp án mẫu”, tự do tư duy để tạo ra những cái mới, độc đáo và phù hợp với góc nhìn của riêng mình.
Hoạt động trải nghiệm chính là không gian lý tưởng mở ra thế giới đó. Thông qua từng chủ đề, các em được tự do phác thảo ý tưởng, lên kế hoạch và trực tiếp tham gia tổ chức thực hiện. Quá trình “tự làm, tự trải nghiệm” này giúp học sinh rèn luyện tư duy linh hoạt, từ đó hình thành sự tự tin, tâm thế chủ động sẵn sàng chinh phục những nấc thang kiến thức mới.
Trong không khí sôi nổi của giờ học trải nghiệm, học sinh tiểu học tự tay thực hành, sáng tạo sản phẩm, góp phần rèn kỹ năng và phát triển tư duy.
Chuyển hóa phương pháp tổ chức: Từ không gian lớp học đến thực tiễn Để Hoạt động trải nghiệm thực sự là nơi “mở khóa” tư duy, người giáo viên phải gỡ bỏ vai trò người truyền thụ một chiều, trở thành người thiết kế và định hướng tổ chức hoạt động. Làm thế nào để các em được “học mà chơi – chơi mà học”? Thực tiễn cho thấy, sự linh hoạt trong phương pháp chính là chìa khóa:
-
Kích thích tò mò qua quan sát và trò chơi: Thay vì đóng khung trong bốn bức tường, học sinh được đưa ra không gian thực tế để quan sát sự vật, hiện tượng xung quanh, hay hòa mình vào các trò chơi tập thể như “Truyền điện”, “Ô cửa bí mật”. Những trải nghiệm này giúp tri thức và kỹ năng được dung nạp một cách tự nhiên và đầy hứng khởi.
-
Khơi dậy phản biện qua xử lý tình huống: Nêu vấn đề và đóng vai là phương pháp tuyệt vời để rèn tư duy logic và kỹ năng thấu cảm. Khi được hóa thân vào nhân vật hoặc tự giải quyết một tình huống thực tế, các em học được cách ứng xử, ra quyết định kịp thời và bộc lộ cảm xúc chân thật.
-
Hình thành kỹ năng qua phương pháp dự án: Các dự án nhỏ như “Tìm hiểu truyền thống quê hương”, “Em bảo vệ môi trường” hay những chuyến tham quan di tích lịch sử giúp học sinh gắn lý luận với đời sống. Đây là lúc tư duy sáng tạo được hiện thực hóa thành những sản phẩm cụ thể, rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm và nuôi dưỡng tình yêu quê hương.
Bốn đòn bẩy nuôi dưỡng sự sáng tạo Để nâng cao chất lượng triển khai Hoạt động trải nghiệm, giáo viên có thể áp dụng đồng bộ các giải pháp sau:
Thứ nhất, kiến tạo một môi trường mang tính mở và an toàn. Môi trường này bao gồm cả không gian vật lý với các góc trưng bày sản phẩm để các em tự hào về thành quả của mình, và sự cởi mở trong tư duy đánh giá của người thầy. Khi học sinh biết rằng những ý tưởng của mình được tôn trọng, các em sẽ dám thử nghiệm, không sợ sai và tự tin bứt phá.
Thứ hai, đề cao tính tương tác và sức mạnh tập thể. Các hoạt động nhóm tạo ra sự “va đập” về ý tưởng. Từ những cuộc thảo luận, những góc nhìn khác biệt được chia sẻ, sự sáng tạo tập thể sẽ bùng nổ, đồng thời rèn luyện kỹ năng giao tiếp và hợp tác cho từng cá nhân.
Thứ ba, khuyến khích học sinh trở thành những “nhà thuyết trình”. Việc tổ chức các buổi triển lãm nhỏ ngay tại lớp và yêu cầu học sinh giới thiệu về sản phẩm của mình không chỉ rèn khả năng diễn đạt ngôn ngữ, mà còn giúp các em biết cách hệ thống hóa tư duy, tạo cảm hứng cho những hoạt động tiếp theo.
Cuối cùng, tận dụng đòn bẩy công nghệ. Việc ứng dụng linh hoạt các nền tảng số, video trực quan hay tổ chức các không gian chia sẻ tác phẩm trực tuyến không chỉ làm phong phú hình thức tổ chức, mà còn giúp học sinh sớm tiếp cận và phát triển các kỹ năng số cơ bản.
Trong giờ học trải nghiệm, học sinh tiểu học cùng nhau thảo luận, vẽ và hoàn thiện sản phẩm, góp phần rèn luyện các kỹ năng hợp tác và phát triển tư duy sáng tạo.
Tựu trung lại, Hoạt động trải nghiệm ở cấp tiểu học không đơn thuần là những giờ sinh hoạt ngoại khóa bề nổi. Đó là một hành trình kiến tạo tư duy mang tính bắt buộc và thiết yếu. Khi được trao quyền tự chủ và một môi trường đủ bao dung, học sinh không chỉ bộc lộ tối đa tiềm năng mà còn biết cách tôn trọng “chất riêng” của bản thân và người khác. Suy cho cùng, giá trị cốt lõi của giáo dục là nuôi dưỡng những con người dám nghĩ, dám làm và dám sáng tạo để làm chủ cuộc sống.
Tác giả: Hoàng Thị Hạnh (Trường Tiểu học Thái Yên, xã Đức Thịnh, Hà Tĩnh)