TLGD – Trong đời sống văn hóa của người Việt, đạo hiếu luôn được xem là nền tảng của gia đình và cũng là sợi dây gắn kết bền chặt giữa các thế hệ trong một dòng họ. Trải qua bao biến thiên của xã hội, những giá trị ấy vẫn được gìn giữ trong nếp nhà, trong những ngày giỗ chạp, lễ tết và đặc biệt là những dịp con cháu cùng trở về bên từ đường dâng nén hương tưởng nhớ tổ tiên.
Ở nhiều làng quê, rằm tháng Giêng không chỉ là ngày lễ đầu xuân mà còn là dịp để họ tộc gặp gỡ, nhắc nhớ nhau về cội nguồn. Từ những cuộc sum họp giản dị ấy, tinh thần trách nhiệm với gia đình, với dòng họ được khơi dậy một cách tự nhiên. Câu chuyện của họ Nguyễn Viết tại làng Phú Thành, phường Quảng Phú, tỉnh Thanh Hóa là một ví dụ nhỏ, nhưng gợi mở nhiều suy ngẫm về cách mỗi thế hệ gìn giữ và tiếp nối mạch nguồn đạo hiếu.
Không gian trang nghiêm tại từ đường họ Nguyễn Viết trong lễ tế tổ rằm tháng Giêng. Các bậc cao niên thực hiện nghi lễ truyền thống, đọc văn tế trước bàn thờ tổ tiên, thể hiện lòng thành kính và đạo hiếu của con cháu đối với cội nguồn dòng họ.
Khi những cuộc trở về nuôi dưỡng cội nguồn
Rằm tháng Giêng năm Bính Ngọ đã qua vài ngày, nhưng dư âm của buổi họp họ vẫn còn đọng lại trong lòng nhiều người con họ Nguyễn Viết. Không khí sum họp nơi từ đường không ồn ào phô trương, nhưng ấm áp và sâu lắng, như hương trầm còn vương trên nếp áo mỗi người khi ra về.
Trong dòng họ ấy có ông Nguyễn Viết Thùy, hậu duệ đời thứ mười hai của cành 4, chi I. Trên ông vẫn còn những bậc cao niên thuộc đời thứ mười một – những người được xem như “kho ký ức sống” của gia tộc. Họ lưu giữ những câu chuyện xưa, những nếp gia phong được truyền lại qua nhiều thế hệ.
Mỗi lần đứng trước bàn thờ tổ tiên, nhìn lên phả đồ, ông Thùy luôn có cảm giác mình chỉ là một mắt xích nhỏ trong dòng chảy dài rộng của tổ tiên. Chính cảm nhận ấy đã thôi thúc ông và nhiều người trong họ cùng nhau làm điều gì đó để gắn kết con cháu.
Năm 2011, khi nghỉ hưu, thay vì chọn cuộc sống an nhàn, ông cùng bà con trong họ vận động xây dựng từ đường và chỉnh lý lại gia phả. Những ngày đầu còn nhiều băn khoăn, nhưng nhờ sự chung tay của anh em, chú bác, mái từ đường cũng được dựng lên vững chãi. Cuốn gia phả được biên soạn, in ấn đầy đủ, rạch ròi ngôi thứ, trở thành sợi dây kết nối giữa các thế hệ.
Từ đó, mỗi năm hai dịp quan trọng – rằm tháng Giêng tế tổ và ngày mồng mười tháng Ba âm lịch giỗ cụ tổ của cành – con cháu lại tụ họp đông đủ. Khói hương nghi ngút, những cái bắt tay, những cái ôm thân tình khiến không gian từ đường thêm dày lên bởi tình thân họ tộc.
Sự tiếp nối âm thầm của các thế hệ
Rằm tháng Giêng năm nay, một đề xuất mới được đưa ra trong buổi họp họ: thành lập quỹ bảo thọ và quỹ khuyến học, khuyến tài cho riêng cành 4. Ý tưởng ấy nhanh chóng nhận được sự đồng thuận của nhiều người trong họ.
Với những người cao tuổi, đó là cách thể hiện sự tri ân đối với bậc tiền bối. Với lớp trẻ, đó là sự động viên để tiếp tục học tập, phấn đấu và đóng góp cho gia đình, xã hội. Điều quan trọng hơn cả là sự đồng lòng – yếu tố luôn giữ cho một dòng họ bền chặt qua thời gian.
Buổi lễ năm nay cũng chứng kiến sự trở về của nhiều người trước đây ít có điều kiện tham gia sinh hoạt họ tộc. Có người đang công tác tại cơ quan nhà nước cũng xin nghỉ một ngày để kịp về dâng hương trước bàn thờ tổ tiên. Khoảnh khắc ấy cho thấy mạch nguồn gia tộc chưa bao giờ vơi cạn, chỉ lặng lẽ chảy trong mỗi người con.
Sau lễ dâng hương là bữa liên hoan giản dị với xôi, thịt lợn và chén rượu quê. Nhưng trong những lời chúc, những tiếng cười rộn ràng, ai cũng cảm nhận rõ niềm vui của tình huyết thống.
Khi cuộc vui dần khép lại, vài người cháu vẫn nán lại bên sân từ đường, trò chuyện về chuyện học hành, công việc và những ước mơ phía trước. Khoảnh khắc ấy khiến nhiều người nhận ra rằng điều quan trọng nhất không phải là mái ngói hay bức tường của từ đường, mà là không gian để các thế hệ tìm đến nhau.
Trong đời sống hiện đại, khi nhịp sống ngày càng gấp gáp, những cuộc trở về như thế càng trở nên quý giá. Bởi đó không chỉ là sự tưởng nhớ tổ tiên, mà còn là cách mỗi thế hệ nhắc nhở mình về trách nhiệm gìn giữ và tiếp nối mạch nguồn đạo hiếu của gia đình, dòng họ.