TLGD – Những năm qua, các hoạt động phát triển du lịch cộng đồng kết hợp với giá trị của di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phi vật thể của đồng bào các dân tộc miền Tây Nghệ An thu hút du khách đến khám phá và trải nghiệm. Cũng như các xã ở phía Tây của tỉnh, tại xã Nghĩa Hưng, thời gian qua, công tác bảo tồn, phát huy di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch cộng đồng dù đã được “đánh thức” nhưng chưa tương xứng với tiềm năng. Vì thế, việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa đối với những loại hình này cần được quan tâm đúng mức, nhằm khai thác, phát huy giá trị các sản phẩm du lịch từ địa phương.
Các Nghệ nhân Câu lạc bộ cồng chiêng, hát giã ời dân tộc Thổ xón Tân Thắng, xã Nghĩa Hưng tham gia văn nghệ chào mừng ngày Đại đoàn kết toàn dân 18/11.
Vùng đất giàu trầm tích văn hóa và tiềm năng du lịch cần “đánh thức”
Xã Nghĩa Hưng được thành lập trên cơ sở sáp nhập xã Nghĩa Hưng và Nghĩa Thành theo Nghị quyết số 1678/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Trước đó địa giới hành chính này bao gồm 6 xã (Nghĩa Thắng, Nghĩa Tân, Nghĩa Liên, Nghĩa Hiếu, Nghĩa Hưng, Nghĩa Thịnh) của huyện Nghĩa Đàn, chính vì thế việc phát huy sự đoàn kết, chung sức, đồng lòng của đồng bào các dân tộc nơi đây là yếu tố làm nên sức mạnh và thành công.
Hiện xã Nghĩa Hưng dân số 25.459 người, gồm 3 dân tộc Kinh, Thái, Thổ, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 25,37%; tổng diện tích tự nhiên 6.864,4 ha. Xã có vị trí địa lý giáp phường Thái Hòa, phường Tây Hiếu về phía Đông; xã Nghĩa Khánh, phường Tây Hiếu về phía Nam; xã Minh Hợp, xã Tam Hợp về phía Tây và giáp xã Nghĩa Mai về phía Bắc.
Xã có hệ thống mạng lưới giao thông thuận lợi nằm trên trục Quốc lộ 48, Quốc lộ 48E đi qua địa bàn kết nối với tuyến giao thông huyết mạch như đường Hồ Chí Minh, Quốc lộ 48 D, Quốc lộ 1A, kết nối vùng Tây Bắc Nghệ An với các trung tâm kinh tế, văn hóa của tỉnh…là điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế – xã hội, đặc biệt là du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và nông nghiệp gắn với bản sắc văn hóa đồng bào các dân tộc.
Nghĩa Hưng có cảnh quan thiên nhiên phong phú, nhiều vườn cây ăn quả tập trung, vùng trồng sâm và dược liệu quý, có sông Hiếu, hệ thống hồ đập đa dạng. Đồng thời, xã còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc như nhà sàn Thái, diễn xướng dân gian CLB Cồng chiêng dân tộc Thổ, các làng nghề truyền thống như mật mía, dệt thổ cẩm… Đây là tiềm năng lớn để hình thành sản phẩm du lịch cộng đồng đặc trưng, gắn với bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc.
Theo khảo sát 04 xóm (Tân Thắng, Lê Lợi, Găng, Thiết Hều) và bản Tồng Mòn, xã Nghĩa Hưng về hiện trạng và tiềm năng các điểm du lịch cộng đồng cho thấy các điểm này đều có những lợi thế nhất định để phát triển giá trị văn hóa với du lịch cộng đồng. Các thế mạnh phải kể đến như: Du lịch văn hóa dân gian đồng bào dân tộc Thổ đã được công nhận CLB cấp tỉnh, với cồng chiêng, các làn điệu dân ca, múa dân gian, kèn…., có cây thị cổ, có CLB văn hóa dân gian đồng bào Thổ hoạt động hiệu quả. Bản người Thái, có văn hóa cồng chiêng, múa xòe, hát lăm, khắp, nhảy sạp khắp luống, ẩm thực của đồng bào Thái là điểm đến thực tế của các lớp, khóa học chữ viết người Thái. Dòng sông Dinh hoà với sông Hiếu và chạy dài suốt chiều dài xã cùng hệ thống hồ đập, bên cạnh đó Lèn Chùa với sự kiện phát hiện các bộ hài cốt cổ tạo nên chiều sâu lịch sử – tâm linh cho địa phương. Khu vực Lèn Mồng – Thiết Hều với truyền thuyết dấu rồng và dòng nước chảy ngược địa hình núi đá, cánh đồng lúa rộng lớn, thảm thực vật tự nhiên và cảnh quan hùng vĩ là vị trí phù hợp để phát triển điểm du lịch sinh thái kết hợp với du lịch nông nghiệp xanh: trải nghiệm vườn dược liệu sâm nam núi Dành; triền đồi đẹp, miệt vườn cây ăn quả: táo, ổi, bưởi…; trải nghiệm quy trình sản xuất của làng nghề mật mía làng Găng, thưởng thức mua sản phẩm tại chỗ và du lịch văn hóa Thái – sinh thái – nghỉ dưỡng ẩm thực homestay, bản Tồng Mòn…
(Quang cảnh Lèn Mồng và cánh đồng lúa của xóm Thiết Hều,
Tháp Bai, Liên Hiệp 2)
Hiện nay, du lịch trên địa bàn xã còn nhiều hạn chế: chưa có nghiên cứu định hướng; hạ tầng và cơ sở vật chất du lịch thiếu đồng bộ; nguồn nhân lực chưa được đào tạo bài bản; hoạt động tham quan, trải nghiệm còn tự phát, chưa có điểm du lịch cộng đồng được công nhận; dịch vụ du lịch chưa chuyên nghiệp; công tác quảng bá yếu, chưa xây dựng được thương hiệu riêng. Các giá trị văn hóa truyền thống chưa được khai thác hiệu quả và có nguy cơ mai một do thiếu cơ chế bảo tồn gắn với sinh kế bền vững. Lễ hội, làng nghề, diễn xướng dân gian, kiến trúc nhà sàn Thái chưa được đưa vào khai thác du lịch phù hợp; người dân thiếu kỹ năng và chưa có nguồn thu ổn định từ du lịch cộng đồng. Bên cạnh đó, yếu tố con người – lực lượng giữ gìn và lan tỏa bản sắc văn hóa – chưa được phát huy đúng mức; thanh niên, phụ nữ, nghệ nhân, già làng, trưởng bản thiếu cơ chế hỗ trợ và chưa được trang bị kỹ năng để tham gia phát triển du lịch một cách chủ động và bền vững.
Trong bối cảnh hội nhập, yêu cầu phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa đặt ra cả thời cơ và thách thức. Nếu tận dụng tốt lợi thế cảnh quan, bản sắc văn hóa cùng sự quan tâm của Đảng, Nhà nước cùng với việc khơi dậy được niềm tự hào, ý thức trách nhiệm và tạo động lực để nhân dân chủ động tham gia, xã Nghĩa Hưng sẽ có nguồn lực nội sinh mạnh mẽ để vừa gìn giữ văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số, vừa có thể hình thành những sản phẩm du lịch cộng đồng đặc sắc, làm giàu từ du lịch, nâng cao đời sống nhân dân, góp phần xây dựng thương hiệu văn hóa – du lịch địa phương.
Xây dựng xã Nghĩa Hưng trở thành điểm đến hấp dẫn, là điểm sáng về du lịch cộng đồng của tỉnh
Thực hiện Chương trình hành động số 06- CTr/ĐU ngày 26/8/2025 của Đảng ủy xã Nghĩa Hưng về triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 – 2030, trong đó xác định nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng nghị quyết chuyên đề về bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Thái, Thổ gắn với phát triển du lịch cộng đồng.
Ông Phạm Ngọc Lưu – Chủ tịch UBND xã Nghĩa Hưng chủ trì cuộc họp triển khai thực hiện Chương trình MTQG phát triển KTXH vùng đồng bào DTTS trên địa bàn
Xã phấn đấu hình thành chuỗi liên kết ở các địa điểm như: Giao lưu Văn hóa: Bản Tồng Mòn (văn hóa Thái, nhà sàn sinh hoạt cộng đồng); Câu lạc bộ cồng chiêng, hát giã ời dân tộc Thổ xóm Tân Thắng→ Tham quan Làng Nghề mật mía làng Găng (quy trình sản xuất, sản phẩm mật mía) → xóm Lê Lợi (sâm dược liệu, vườn cây ổi, táo) → Lèn Chùa – xóm Liên Hiệp 1, Lê Lợi (du lịch tâm linh với hang Lèn Chùa và cảnh quan lèn hùng vĩ) → Lèn Mồng – xóm Thiết Hều, Liên Hiệp 2, Tháp Bai (xây dựng điểm du lịch chính với trải nghiệm lịch sử, chèo thuyền, trải nghiệm dịch vụ nông nghiệp, giao lưu bản sắc dân tộc kết hợp ăn uống và nghỉ dưỡng).
Phát triển du lịch cộng đồng xã Nghĩa Hưng theo hướng bền vững, văn hóa, thân thiện với môi trường, gắn chặt với bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống của đồng bào dân tộc Thái, Thổ. Đến năm 2030, hình thành và vận hành chuỗi điểm du lịch cộng đồng đặc thù của xã; xây dựng xã Nghĩa Hưng trở thành điểm đến hấp dẫn của du khách trong và ngoài tỉnh, là điểm sáng về du lịch cộng đồng của tỉnh Nghệ An.
Góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân; phát triển kinh tế địa phương gắn liền với giữ gìn và lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc. Lấy con người làm trung tâm của sự phát triển, tập trung xây dựng con người Nghĩa Hưng trí tuệ, hiếu học, nhân ái, nghĩa tình; biết giữ gìn truyền thống nhưng sẵn sàng hội nhập.
Đưa tinh hoa văn hóa dân tộc thấm sâu từ trường học đến cộng đồng; khơi dậy niềm tự hào và ý thức trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc gìn giữ, quảng bá văn hóa truyền thống. Đưa văn hóa thấm vào tâm hồn, đưa thế hệ trẻ trở thành lực lượng quan trọng trong sáng tạo, bảo vệ bản sắc và khẳng định vị thế văn hóa – du lịch của địa phương trước làn sóng hội nhập quốc tế.
Để thực hiện mục tiêu trên, xã đã đề ra các giải pháp bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống của đồng bào dân tộc Thái, Thổ với phát triển du lịch cộng đồng trong thời gian tới.
Đó là, tiếp tục làm tốt công tác quy hoạch, gắn việt thực hiện kết cấu hạ tầng gắn với thực hiện tốt công tác bảo tồn các bản sắc của đồng bào dân tộc Thái, Thổ như: diễn xướng dân gian, nhà sàn Thái, nghề thủ công truyền thống, các làn điệu dân ca, dân vũ, các trò chơi, món ăn dân gian của đồng bào.
Phát huy vai trò nghệ nhân trong trao truyền di sản; xây dựng thế hệ trẻ trở thành lực lượng kế tục, sáng tạo và bảo vệ bản sắc trước làn sóng hội nhập quốc tế.
Khuyến khích hình thành và phát triển các hợp tác xã, tổ hợp tác, câu lạc bộ du lịch cộng đồng, tạo sự gắn kết chặt chẽ giữa các hộ dân, từng bước xây dựng thương hiệu du lịch xã Nghĩa Hưng. Cùng với đó, đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị từ sản xuất nông nghiệp, làng nghề, ẩm thực, văn hóa với dịch vụ du lịch để gia tăng giá trị và lợi ích kinh tế cho người dân.
Ứng dụng công nghệ số trong quản lý, quảng bá truyền thông, đặt dịch vụ; xây dựng và vận hành “Bản đồ số du lịch xã Nghĩa Hưng” nhằm cung cấp thông tin nhanh chóng, tiện lợi, chính xác cho du khách. Đổi mới công tác tuyên truyền, quảng bá bằng hình thức đa phương tiện, kết hợp truyền thống và hiện đại; mở rộng kênh truyền thông để đưa hình ảnh xã Nghĩa Hưng đến với du khách trong và ngoài nước.
Điều quan trọng đó là, coi phát triển du lịch cộng đồng là nhiệm vụ trọng tâm, lâu dài; tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, sự vào cuộc đồng bộ của hệ thống chính trị. Xã hội hóa đầu tư phát triển du lịch; khuyến khích doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư, kinh doanh dịch vụ, qua đó nâng cao tính bền vững và sức cạnh tranh của du lịch cộng đồng xã Nghĩa Hưng.
Nhằm từng bước cụ thể hóa các nhiệm vụ, giải pháp này, cấp ủy, chính quyền
xã Nghĩa Hưng mong muốn nhận được sự quan tâm, đầu tư của các cấp; các ngành, tổ chức để địa phương huy động được nguồn lực xã hội cần thiết, thực hiện hiệu quả các nghị quyết về phát triển văn hóa- du lịch trên địa bàn.
Tranh thủ các cơ chế, chính sách và đầu tư kinh phí cho hoạt động bảo tồn, và phát huy các giá trị truyền thống của đồng bào dân tộc Thái, Thổ gắn với phát triển kinh tế du lịch. Gắn bảo tồn, và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống với chiến lược liên kết vùng, kết nối tuyến du lịch Miền Tây, giữa các địa phương trong và ngoài tỉnh.
Tiếp tục đầu tư một cách có đồng bộ về hoạt động du lịch cộng đồng. Xây dựng chính sách ưu tiên trong công tác thu hút và đầu tư đối với các doanh nghiệp xây dựng hạ tầng giao thông, các tuyến đường nối các di tích danh thắng, các điểm đến, các tua du lịch cộng đồng và hạ tầng du lịch.
Bên cạnh đó, chú trọng công tác truyền thông; tăng cường tuyên truyền, quảng bá về các giá trị truyền thống của đồng bào dân tộc Thái, Thổ, tạo thiện cảm, lòng tin cho du khách. Không ngừng phát hiện, đầu tư, thay đổi và nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ, năng lực liên kết thị trường, năng lực thẩm mỹ, sự thân thiện, hiếu khách để khách du lịch ở lại và quay trở lại.
Xã Nghĩa Hưng xác định bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa và định hình bản sắc dân tộc gắn với phát triển du lịch cộng đồng là nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa lâu dài; là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, các cấp, các ngành và mỗi người dân xã Nghĩa Hưng. Với phương châm “Mỗi người dân là một hướng dẫn viên, mỗi bản làng là một điểm đến”, địa phương phấn đấu đưa Nghĩa Hưng trở thành xã nông thôn mới nâng cao, làm phong phú thêm bản sắc văn hóa của vùng đất và con người Nghệ An nói chung, miền Tây nói riêng; tạo nền tảng vững chắc và động lực cho sự phát triển bền vững của Nghĩa Hưng trong chặng đường mới.
PHẠM NGỌC LƯU – Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã