TLGD – Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc hình thành năng lực số cho học sinh tiểu học không chỉ là yêu cầu của giáo dục hiện đại mà còn là nhiệm vụ mang tính nền tảng, gắn với giáo dục đạo đức, kỹ năng sống và sự phát triển nhân cách của học sinh. Việc dạy học tích hợp năng lực số, nếu được tổ chức phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi, sẽ góp phần giúp học sinh tiếp cận công nghệ số một cách an toàn, nhân văn và có định hướng ngay từ những năm đầu đời.
Giờ học môn Đạo đức lớp 4 được tổ chức theo hướng tích cực, học sinh chủ động thảo luận, tương tác với học liệu số dưới sự hướng dẫn của giáo viên, góp phần hình thành năng lực số gắn với giáo dục giá trị sống ngay trong lớp học tiểu học..
Từ định hướng của Thông tư 02/2025/TT-BGDĐT đến việc hình thành năng lực số cho học sinh tiểu học
Chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc cách con người học tập, giao tiếp và tham gia đời sống xã hội. Trong bối cảnh đó, giáo dục không chỉ dừng lại ở việc trang bị kiến thức mà còn phải chuẩn bị cho người học năng lực thích ứng với môi trường số. Đối với giáo dục tiểu học – bậc học đặt nền móng cho sự hình thành nhân cách, thói quen và các năng lực ban đầu – việc tích hợp phát triển năng lực số cho học sinh cần được thực hiện sớm, phù hợp và có định hướng rõ ràng.
Thông tư số 02/2025/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã khẳng định yêu cầu tăng cường dạy học gắn với phát triển năng lực số cho học sinh thông qua các môn học và hoạt động giáo dục. Theo đó, năng lực số không chỉ được hiểu là khả năng sử dụng thiết bị hay công cụ công nghệ số mà còn bao gồm cách thức học sinh tiếp nhận thông tin, giao tiếp, hợp tác, chia sẻ và ứng xử có trách nhiệm trong môi trường số.
Năng lực số của học sinh được thể hiện thông qua các miền năng lực cơ bản như khai thác và sử dụng thông tin số phục vụ học tập; giao tiếp, hợp tác và chia sẻ trong môi trường số; bảo đảm an toàn, đạo đức và trách nhiệm khi tham gia không gian mạng. Ở bậc tiểu học, các miền năng lực này không hình thành tách rời mà được phát triển đan xen, gắn bó chặt chẽ với nhau thông qua các hoạt động học tập giàu trải nghiệm, có sự định hướng và dẫn dắt của giáo viên.
Ở giai đoạn này, học sinh chưa cần “thành thạo công nghệ số” nhưng cần biết quan sát, lắng nghe, trao đổi, phản hồi và lựa chọn hành vi phù hợp khi học tập với sự hỗ trợ của học liệu số. Việc hình thành năng lực số phải gắn chặt với giáo dục đạo đức, cảm xúc và kỹ năng sống, đúng với đặc điểm tâm lý “học thông qua trải nghiệm, thông qua tương tác” của học sinh tiểu học.
Giáo viên tổ chức hoạt động học tập có ứng dụng công nghệ số trong giờ học môn Đạo đức lớp 4, học sinh tích cực tham gia thảo luận, thể hiện ý kiến và hợp tác nhóm, qua đó từng bước hình thành năng lực số gắn với rèn luyện kỹ năng giao tiếp và hành vi ứng xử phù hợp trong môi trường học tập.
Dạy học tích hợp năng lực số trong thực tiễn tiểu học và vai trò của giáo viên
Dạy học tích hợp năng lực số ở tiểu học không đồng nghĩa với việc tăng thời lượng sử dụng thiết bị số hay “công nghệ hóa” mọi tiết học. Theo tinh thần Thông tư 02/2025/TT-BGDĐT, công nghệ số cần được sử dụng như một phương tiện giáo dục, hỗ trợ cho việc hình thành phẩm chất và năng lực của học sinh.
Trong thực tiễn dạy học, giáo viên có thể tích hợp năng lực số thông qua việc sử dụng hình ảnh, video ngắn minh họa bài học; tổ chức thảo luận nhóm với sự hỗ trợ của học liệu số; hướng dẫn học sinh trình bày ý tưởng bằng sơ đồ, hình vẽ trên các công cụ số đơn giản, phù hợp với lứa tuổi. Qua đó, học sinh vừa tiếp thu kiến thức môn học, vừa từng bước hình thành kỹ năng hợp tác, giao tiếp và sử dụng công nghệ số phục vụ mục đích học tập một cách an toàn, hiệu quả.
Việc tích hợp năng lực số cũng có thể được triển khai hiệu quả thông qua các môn học giàu tính giáo dục giá trị, tiêu biểu là môn Đạo đức. Trong bài “Em nuôi dưỡng quan hệ bạn bè” (Tiết 1) – môn Đạo đức lớp 4, bộ sách Cánh Diều, giáo viên đã khéo léo lồng ghép phát triển năng lực số cho học sinh thông qua các hoạt động quan sát hình ảnh, video minh họa và thảo luận nhóm. Học sinh được rèn luyện kỹ năng tiếp nhận thông tin từ học liệu số, biết chia sẻ cảm xúc, trao đổi ý kiến và hợp tác với bạn bè.
Đặc biệt, giáo viên đã gắn nội dung bài học với các tình huống giao tiếp trực tuyến quen thuộc, định hướng học sinh cách ứng xử tôn trọng, không trêu chọc, không lan truyền nội dung gây tổn thương người khác. Qua đó, năng lực sử dụng công nghệ số an toàn, có trách nhiệm được hình thành song hành với giáo dục đạo đức và giá trị sống.
Thông tư 02/2025/TT-BGDĐT nhấn mạnh vai trò của giáo viên trong việc tổ chức, định hướng và kiểm soát quá trình hình thành năng lực số cho học sinh. Giáo viên tiểu học không chỉ là người sử dụng công nghệ số mà còn là người dẫn dắt học sinh sử dụng công nghệ số đúng mục đích, đúng mức và đúng giá trị giáo dục. Điều này đòi hỏi giáo viên phải không ngừng tự bồi dưỡng năng lực chuyên môn và năng lực số, đồng thời lựa chọn công cụ phù hợp với lứa tuổi, tránh lạm dụng công nghệ số gây quá tải hoặc làm lu mờ mục tiêu giáo dục đạo đức và nhân cách.
Dạy học tích hợp năng lực số ở tiểu học là hướng đi phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay và đúng với định hướng của Thông tư 02/2025/TT-BGDĐT. Khi được triển khai một cách khoa học, linh hoạt và nhân văn, việc tích hợp này không chỉ góp phần nâng cao chất lượng dạy học mà còn giúp học sinh tiểu học hình thành những nền móng vững chắc để trở thành những công dân số tự tin, nhân ái và có trách nhiệm trong tương lai.
Lương Thị Lệ Hằng
(Giáo viên Trường Tiểu học Yên Hồ – Đức Quang – Hà Tĩnh)