TLGD – Ngày 24/01/2026, Trường THPT Cát Bà (Hải Phòng) đã tổ chức buổi tọa đàm chuyên đề “Hướng nghiệp & phát triển sự nghiệp trong kỷ nguyên số” với diễn giả PGS. TS. Trần Thành Nam – Trường Đại học Giáo dục, ĐHQGHN.
Sự kiện thu hút hơn 600 học sinh và hơn 500 phụ huynh tham dự, đồng hành cùng các con trong giai đoạn định hướng quan trọng của bậc trung học phổ thông.
Thầy Trần Trung Thành – Hiệu trưởng trường THPT Cát Bà nhấn mạnh: “Hướng nghiệp không phải là việc ‘đến gần kỳ thi mới tính’, mà là một quá trình giúp các em hiểu bản thân, hiểu nghề và có chiến lược học tập phù hợp ngay từ bậc THPT. Trong bối cảnh thế giới nghề nghiệp biến đổi nhanh, nhà trường xác định trách nhiệm của mình là chủ động tạo cơ hội để học sinh và phụ huynh được tiếp cận tri thức hướng nghiệp cập nhật, đáng tin cậy từ chuyên gia uy tín. Nhà trường luôn đồng hành cùng phụ huynh và học sinh – đồng hành bằng thông tin đúng, bằng định hướng kịp thời và bằng những hoạt động thiết thực, để mỗi học sinh có thể lựa chọn con đường phù hợp và phát triển bền vững.”
Diễn giả tương tác, giải quyết các vấn đề của học sinh đưa ra trong buổi tọa đàm
Vì sao hướng nghiệp cần được đặt đúng “tầm” trong bối cảnh hiện nay?
Mở đầu tọa đàm, diễn giả đặt vấn đề từ bối cảnh phát triển của thế giới: các “làn sóng” đổi mới công nghệ đã và đang tái cấu trúc cách con người sống – học – làm việc, từ cơ giới hóa, công nghiệp hóa, điện tử đến kỹ thuật số và internet, đồng thời nổi lên yêu cầu mới về công nghệ xanh, ESG, Net Zero… Điều đó có nghĩa: nghề nghiệp không còn “ổn định theo kiểu cũ”; thị trường lao động không đứng yên để chúng ta lựa chọn một lần rồi yên tâm cả đời. Ở một tầng sâu hơn, diễn giả nhấn mạnh sự chuyển dịch của nền kinh tế: từ mô hình “More for Less” sang “Less is More”, từ phát triển Industry sang phát triển Technology, từ kinh doanh hàng hóa sang kinh doanh ý tưởng đổi mới sáng tạo (Innovation). Trong bối cảnh ấy, người trẻ có thể thành công theo hai cách: trở thành first mover (người đi trước) hoặc fast follower (người theo nhanh) – nhưng dù theo cách nào, họ đều cần tư duy mở, năng lực học hỏi và khả năng tự thích nghi. Đặc biệt, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo khiến câu chuyện hướng nghiệp trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Ngay trong slide trình bày, thông điệp được nhấn mạnh rõ ràng: “Thế giới nghề nghiệp việc làm hoàn toàn thay đổi”, và AI xuất hiện không chỉ để làm nhanh hơn, mà “để chúng ta chậm lại”, “để chúng ta được làm người” – tức quay về những giá trị cốt lõi của năng lực con người.
Phụ huynh tham dự buổi tọa đàm
Thị trường lao động biến đổi nhanh: “Bằng cấp” không còn là tấm vé bảo đảm
Một phần nội dung khiến học sinh và phụ huynh đặc biệt chú ý là bức tranh thị trường lao động trong tương lai gần. Diễn giả phân tích các động lực lớn đang tác động trực tiếp tới nghề nghiệp: chuyển đổi số định hình lại cách làm việc (WFH, yêu cầu kỹ năng cao), chuyển đổi xanh tạo ra “nghề nghiệp xanh”, già hóa dân số làm tăng nhu cầu chăm sóc sức khỏe, cùng với các đột phá như vật liệu mới, bán dẫn, lượng tử, vũ trụ; bên cạnh đó là chiến tranh thương mại, lạm phát, đứt gãy chuỗi cung ứng… Những yếu tố này khiến thị trường lao động trở nên “biến động nhanh”, và lựa chọn nghề nghiệp cần dựa trên hiểu biết vững chắc, không thể chỉ theo cảm tính.
Trong bối cảnh AI và tự động hóa, nhiều công việc lặp lại hoặc thuần thao tác có nguy cơ bị thay thế. Slide dẫn dữ liệu cảnh báo theo hướng “nhiều nghề bị thay thế bởi AI và tự động hóa” và nhấn mạnh quy mô tác động tới nhiều lĩnh vực. Không chỉ sản xuất, vận tải, dịch vụ khách hàng hay y tế, mà cả giáo dục, sáng tạo – truyền thông, pháp luật, nông nghiệp… đều chịu ảnh hưởng bởi AI theo cách khác nhau. Từ đó, thông điệp cốt lõi của buổi tọa đàm được “chốt” lại bằng một câu nói ngắn gọn nhưng đầy sức nặng: “Bằng cấp không đảm bảo việc làm – năng lực thật để làm việc thật.” Đây chính là điểm then chốt giúp phụ huynh “dịch” lại mục tiêu giáo dục: không chỉ nhắm tới một tấm bằng, mà phải hướng tới hệ năng lực để con có thể học tập suốt đời và làm việc hiệu quả trong môi trường thay đổi.
“Thế giới đang cần gì ở bạn?” – hướng nghiệp phải bắt đầu từ năng lực
Trong phần nội dung về năng lực, diễn giả gợi mở câu hỏi: Thế giới đang cần gì ở bạn? Và câu trả lời được triển khai theo hướng tiếp cận hiện đại: người học cần kết hợp năng lực tư duy dựa trên công nghệ (tư duy phân tích, sáng tạo, hiểu biết công nghệ), đồng thời phát triển kỹ năng mềm (đồng cảm, lắng nghe tích cực, lãnh đạo, làm việc nhóm), đặc biệt nhấn mạnh học tập suốt đời và thích ứng linh hoạt để đứng vững trước biến động.
Với học sinh THPT, thông điệp này có ý nghĩa rất thực tế: chọn nghề không còn là chọn “công việc đầu tiên”, mà là chọn một hướng phát triển năng lực. Những năng lực đó giúp các em có thể chuyển đổi vai trò, học thêm kỹ năng mới, và tự làm mới mình khi môi trường thay đổi. Không dừng lại ở lý thuyết, diễn giả còn gợi mở bức tranh về các “nghề của tương lai” để học sinh hình dung rõ hơn về sự dịch chuyển của thị trường: từ nhà thiết kế môi trường ảo (Virtual Habitat Designer), hướng dẫn viên du lịch không gian (Space Tourism Guide) đến môi giới dữ liệu cá nhân (Personal Data Broker), người xây dựng hành trình thực tế tăng cường (Augmented Reality Journey Builder)… Những ví dụ này không nhằm “vẽ chuyện xa vời”, mà để nhấn mạnh rằng: nghề nghiệp tương lai có thể rất mới, nhưng nền tảng vẫn là năng lực tư duy, khả năng học hỏi và bản lĩnh thích nghi.
Buổi tọa đàm diễn ra trong không khí cởi mở, tương tác hai chiều giữa chuyên gia và học sinh. Các em mạnh dạn đặt câu hỏi về chọn ngành, chọn trường, xu hướng nghề nghiệp trong kỷ nguyên AI, áp lực điểm số và cách thuyết phục gia đình khi mong muốn khác nhau. Từng vấn đề đều được chuyên gia lắng nghe, phân tích và giải đáp “đúng – trúng – sát” với bối cảnh thực tế của học sinh THPT, giúp các em “gỡ nút thắt” ngay tại chỗ. Sự kết nối này tạo hiệu ứng tích cực, lan tỏa tinh thần chủ động tìm hiểu nghề và khiến buổi tọa đàm trở nên sôi nổi, giàu cảm hứng.
Lãnh đạo, giáo viên và học sinh trong buổi tọa đàm
Hướng nghiệp như “tìm đường ra khỏi hang”: quy trình rõ ràng, bước đi vững chắc
Một hình ảnh ẩn dụ gây ấn tượng mạnh trong buổi tọa đàm là: “Định hướng sự nghiệp – tìm đường ra khỏi hang.” Tức là, nếu không có bản đồ và ánh sáng tri thức, người trẻ rất dễ lạc lối trong “mê cung” thông tin, trào lưu, áp lực bạn bè, hoặc kỳ vọng gia đình. Vì vậy, hướng nghiệp cần đi theo quy trình chứ không thể là quyết định bốc đồng.
Diễn giả trình bày quy trình theo mạch “Hiểu mình – Hiểu nghề – Hiểu trường – Hiểu tương lai” và cụ thể hóa bằng các bước. Trước hết, học sinh cần xác định điều muốn làm: mình thích gì, giá trị nào mang lại hạnh phúc; tiếp theo là nhận diện những khả năng có thể làm tốt (sức khỏe, tố chất, năng khiếu, năng lực khác). Sau đó, các em cần tìm hiểu thế giới nghề nghiệp trong lĩnh vực mong muốn, từ đặc điểm nghề, môi trường làm việc đến điều kiện làm việc và tiêu chuẩn của lĩnh vực nghề (yêu cầu sức khỏe, kỹ năng, yêu cầu đặc biệt). Các bước tiếp theo nhấn mạnh tính thực tế của lựa chọn: học sinh cần dự liệu khó khăn phải đối mặt (bản thân, gia đình, cơ hội việc làm), đánh giá lựa chọn tối ưu theo nguyên tắc “thống nhất giữa yêu cầu và khả năng”, “thống nhất giữa nguyện vọng gia đình và mong muốn của con”, “thống nhất giữa cơ hội và hoàn cảnh gia đình”. Khi đã chọn chương trình đào tạo, điều quan trọng là duy trì tích cực: nỗ lực thực hiện mục tiêu, dành thời gian trải nghiệm nghề, học hỏi người đi trước. Chính việc “biến hướng nghiệp thành quy trình” đã giúp tọa đàm không dừng ở truyền cảm hứng, mà chuyển thành hướng dẫn hành động. Đây là điểm rất phù hợp với nhu cầu của học sinh THPT: các em cần một lộ trình rõ ràng để thực hiện, chứ không chỉ nghe những lời khuyên chung chung.
Văn nghệ Chào mừng buổi tọa đàm
Đồng hành cùng con: phụ huynh cần tránh những “cái bẫy” quen thuộc
Một nội dung mang tính “đánh thức” phụ huynh là phần nhận diện các sai lầm thường gặp khi định hướng nghề nghiệp cho con. Slide liệt kê những lỗi phổ biến như: thiếu tôn trọng mong muốn của con; áp đặt suy nghĩ “còn nhỏ chưa biết gì”; bỏ mặc, không quan tâm; coi trọng hình thức nghề hơn giá trị nghề; sắp đặt toàn bộ lộ trình; hướng nghiệp không căn cứ vào khả năng của con; dùng tài chính để “giúp con có việc làm”; chỉ chú ý cơ hội xin việc hơn cơ hội phát huy sở trường.
Ở chiều ngược lại, học sinh cũng thường mắc các sai lầm khi chọn nghề: dựa duy nhất vào năng lực học tập; chọn theo trào lưu; chọn vì lý do kinh tế; chọn nghề được xã hội trọng vọng; dành ít thời gian tìm hiểu nghề; hoặc tư tưởng “học gì cũng được miễn là đại học”.
Những gợi mở này khiến nhiều phụ huynh nhìn lại cách đồng hành của mình: thay vì “quyết hộ con”, hãy cùng con đi qua quy trình, cùng con kiểm chứng thông tin, và quan trọng nhất là tạo được “kênh đối thoại” để con dám nói thật về mong muốn – năng lực – lo lắng của mình. Phụ huynh Trần Thị H chia sẻ: “Tôi xin cảm ơn Lãnh đạo nhà trường đã tổ chức buổi tọa đàm rất thiết thực. Nội dung giúp phụ huynh nhận thức đúng đắn hơn về việc định hướng nghề nghiệp cho con, biết đồng hành bằng lắng nghe và tôn trọng năng lực – sở thích của các cháu, tránh áp đặt theo cảm tính.”
Học trong kỷ nguyên AI: tránh “mì ăn liền” và học có kiểm soát
Một phần nội dung rất thời sự của tọa đàm là cách học trong kỷ nguyên AI. Diễn giả cảnh báo: đừng bị hấp dẫn bởi tri thức nhanh – “mì ăn liền”, và đưa ra khung tư duy sử dụng AI trong học tập theo ba nguyên tắc: Ground – Gate – Govern. Trong đó:
+ Ground: gắn việc dùng AI với mục tiêu cụ thể của môn học/lĩnh vực.
+ Gate: kiểm soát quyền sử dụng dựa trên mức độ sẵn sàng của người học.
+ Govern: con người giữ vai trò quyết định mục tiêu, đánh giá kết quả, và đảm bảo minh chứng quá trình học.
Thông điệp này đặc biệt phù hợp với học sinh THPT: AI có thể là công cụ hỗ trợ mạnh, nhưng nếu lạm dụng sẽ khiến tư duy lười biếng, học hời hợt và dễ rơi vào “bẫy năng lực trung bình”. Vì vậy, hướng nghiệp trong thời đại mới không chỉ là chọn ngành, mà còn là xây thói quen học sâu, giữ kỷ luật và năng lực tự học.
Tư vấn hướng nghiệp có “công cụ”: quan sát – trắc nghiệm – đối thoại
Để hướng nghiệp không mơ hồ, diễn giả gợi ý cách nhận diện năng lực nổi trội của bản thân qua quan sát hoạt động giải trí, hứng thú môn học, và khám phá bằng các công cụ tâm lý; trong đó nhấn mạnh vai trò tư vấn của cha mẹ và giáo viên. Bên cạnh đó, việc sử dụng công cụ tin cậy, được chuẩn hóa cũng được khuyến nghị. Quan trọng hơn, tọa đàm đã “gỡ” cho phụ huynh một quan niệm sai: trắc nghiệm không phải để dán nhãn con, mà để mở thêm dữ liệu cho đối thoại gia đình – nhà trường – học sinh, giúp quyết định nghề nghiệp dựa trên bằng chứng thay vì suy đoán.
Chọn trường – chọn ngành: cần chuẩn bị chiến lược và tìm bằng chứng
Ở giai đoạn học sinh THPT bước vào mùa thi, chủ đề tuyển sinh đại học cũng được diễn giả phân tích theo hướng thực tế. Một trong những lưu ý trọng tâm là: nên chuẩn bị cho 1 kỳ thi chung và 1 kỳ thi riêng, vì mục đích, hình thức, thang điểm, phạm vi kiến thức và thời gian của các bài thi có khác nhau. Điều này giúp học sinh và phụ huynh xác định lộ trình ôn tập hợp lý, tránh bị động khi các phương thức xét tuyển ngày càng đa dạng. Khi chọn trường, tọa đàm đề xuất tư duy “nghiên cứu tiêu chí” và tìm kiếm bằng chứng định lượng: vị trí xếp hạng (QS World/QS Asia/VNUR), uy tín học thuật, uy tín với nhà tuyển dụng, chất lượng nghiên cứu (Scopus, Web of Science), chất lượng đào tạo, tỷ lệ việc làm sau tốt nghiệp, mức độ quốc tế hóa… Đây là cách tiếp cận rất phù hợp trong kỷ nguyên số: thông tin nhiều, nhưng phải biết chọn lọc, kiểm chứng và dùng dữ liệu để ra quyết định.
Đặc biệt, diễn giả cũng đưa ra một nhắc nhở đáng suy nghĩ: “Chọn Ngành ► Chọn Trường (vừa miếng hơn nổi tiếng)” – tức ưu tiên sự phù hợp và cơ hội phát triển năng lực, thay vì chạy theo danh tiếng bằng mọi giá. Cùng với đó, phụ huynh được gợi ý “dạy con tư duy phát triển”: tin rằng khả năng có thể phát triển bằng nỗ lực, học hỏi và kiên trì.
Dấu ấn của nhà trường: tổ chức đúng nhu cầu, kết nối đúng chuyên gia
Buổi tọa đàm tại THPT Cát Bà cho thấy một cách làm rất đáng ghi nhận: Lãnh đạo nhà trường không chờ học sinh “tự xoay sở”, mà chủ động tạo cơ hội để các em được tiếp cận tri thức hướng nghiệp cập nhật, đúng bối cảnh và có phương pháp. Việc mời PGS. TS. Trần Thành Nam – chuyên gia từ Trường Đại học Giáo dục (ĐHQGHN) – không chỉ là mời một diễn giả “nổi tiếng”, mà là lựa chọn người có năng lực hệ thống hóa vấn đề và dẫn dắt người nghe đi từ bối cảnh đến hành động. Quan trọng hơn, mô hình tổ chức tọa đàm có sự tham gia đông đảo của phụ huynh (hơn 500 người) thể hiện rõ quan điểm: hướng nghiệp là việc của hệ sinh thái giáo dục, không phải “việc riêng của học sinh” hay “việc riêng của gia đình”. Khi phụ huynh ngồi cùng con, nghe cùng một nội dung, cùng thảo luận trên một “ngôn ngữ chung” (năng lực – thị trường – quy trình – dữ liệu), thì sự đồng hành sẽ bớt cảm tính và bớt xung đột.
Thay cho lời kết: Hướng nghiệp để sống có định hướng và làm việc có năng lực
Hướng nghiệp trong kỷ nguyên số không thể chỉ dừng ở câu hỏi “Con thi ngành gì?”, mà phải mở rộng thành: Con là ai? Con muốn sống cuộc đời thế nào? Con cần năng lực gì để thích nghi, tạo giá trị và hạnh phúc? Buổi tọa đàm tại THPT Cát Bà đã chạm đúng trọng tâm ấy: đặt học sinh vào trung tâm, đặt năng lực làm gốc, đặt dữ liệu làm căn cứ, và đặt sự đồng hành của gia đình – nhà trường làm nền. Với cách tiếp cận “hiểu mình – hiểu nghề – hiểu trường – hiểu tương lai” và lộ trình từng bước rõ ràng, các em học sinh có thêm “bản đồ” để đi tiếp; phụ huynh có thêm “ngôn ngữ” để đồng hành; còn nhà trường tiếp tục khẳng định vai trò là điểm tựa định hướng, nơi mỗi học sinh được hỗ trợ để tự tin chọn đường và bền bỉ đi đường trong một thế giới luôn đổi thay.
Tri Ân