TLGD – Sau một thời gian triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh ngày càng được khẳng định là nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục tiểu học. Đối với môn Tiếng Việt, bên cạnh việc hình thành các kĩ năng đọc, viết, nói và nghe, các bài học còn giữ vai trò quan trọng trong việc bồi dưỡng cảm xúc, năng lực sáng tạo và những giá trị nhân văn cho học sinh.
Đặc biệt, các bài học thuộc mạch “Góc sáng tạo” được thiết kế như một không gian mở, nơi học sinh được tự do thể hiện suy nghĩ, tình cảm và trải nghiệm cá nhân thông qua ngôn ngữ và hình ảnh. Tuy nhiên, trong thực tế giảng dạy, không ít giờ học “Góc sáng tạo” vẫn còn mang tính hình thức; giáo viên chú trọng nhiều đến việc hoàn thành sản phẩm, trong khi học sinh còn lúng túng, thiếu cảm xúc và chưa thực sự được khuyến khích sáng tạo theo cách riêng của mình.
Bài học “Góc sáng tạo: Viết, vẽ về mái ấm gia đình” (Tiếng Việt lớp 3, Cánh Diều) là một nội dung giàu ý nghĩa giáo dục, gắn bó mật thiết với đời sống tình cảm gần gũi của học sinh. Nếu được tổ chức phù hợp, bài học không chỉ giúp học sinh rèn luyện kĩ năng viết và vẽ mà còn góp phần nuôi dưỡng tình yêu thương gia đình, sự gắn bó và trân trọng mái ấm của mỗi em. Từ thực tiễn giảng dạy, bài viết xin chia sẻ một cách tổ chức dạy học mới cho bài học này theo hướng phát triển năng lực người học, thông qua các hoạt động sáng tạo mang tính trải nghiệm và giàu cảm xúc.
Khơi gợi cảm xúc – mở “cánh cửa sáng tạo” cho học sinh
Với cách tổ chức dạy học theo hướng mở, giáo viên không bắt đầu bài học bằng việc nêu ngay yêu cầu viết, vẽ mà chú trọng tạo ra một “không gian cảm xúc” để dẫn dắt học sinh. Các em được mời nhắm mắt trong giây lát, hình dung về mái ấm gia đình của mình: hình dáng ngôi nhà, những góc quen thuộc, âm thanh sinh hoạt hằng ngày hay những khoảnh khắc gia đình quây quần bên nhau.
Sau đó, học sinh chia sẻ nhanh một hình ảnh hoặc chi tiết khiến các em nhớ nhất. Hoạt động khởi động này giúp học sinh bước vào bài học bằng cảm xúc thật, tạo nền tảng tâm lí tích cực và cung cấp “chất liệu sống” cho quá trình sáng tạo. Việc khơi gợi cảm xúc ngay từ đầu không chỉ giúp học sinh dễ tìm ý mà còn hình thành năng lực tự nhận thức, biết quan sát và trân trọng những giá trị giản dị trong gia đình. Đây là bước mở quan trọng, góp phần làm cho giờ học “Góc sáng tạo” trở nên nhẹ nhàng, gần gũi và giàu ý nghĩa.
Trên nền tảng cảm xúc đã được khơi gợi, giáo viên tổ chức cho học sinh tham gia hoạt động sáng tạo theo hướng mở, không áp đặt khuôn mẫu hay trình tự thực hiện. Học sinh được tự lựa chọn “con đường sáng tạo” phù hợp với khả năng và sở thích của bản thân.
Có em bắt đầu bằng việc vẽ bức tranh về mái ấm gia đình rồi dùng lời văn để kể lại câu chuyện ẩn sau bức tranh; có em lại viết trước những dòng văn ngắn, sau đó vẽ minh họa để làm rõ nội dung đã viết. Cách tổ chức này tạo điều kiện cho học sinh phát huy trí tưởng tượng, năng lực ngôn ngữ và năng lực thẩm mĩ một cách tự nhiên. Mỗi sản phẩm đều mang dấu ấn cá nhân, phản ánh cảm xúc, suy nghĩ và góc nhìn riêng của học sinh về mái ấm gia đình. Nhờ đó, giờ học không còn những bài viết hay bức vẽ giống nhau mà trở thành một không gian sáng tạo đa dạng và sinh động.
Chia sẻ sản phẩm – phát triển năng lực giao tiếp và sự tự tin
Sau khi hoàn thành sản phẩm, giáo viên tổ chức “góc trưng bày sáng tạo” ngay trong lớp học. Học sinh được di chuyển, quan sát sản phẩm của bạn bè và lựa chọn một tác phẩm khiến mình ấn tượng nhất để chia sẻ cảm nhận. Khi giới thiệu sản phẩm, học sinh không chỉ trình bày nội dung mà còn nói lên cảm xúc, lí do yêu thích và những điều học được từ câu chuyện gia đình của bạn.
Hoạt động chia sẻ giúp học sinh rèn luyện năng lực giao tiếp, biết lắng nghe, phản hồi và tôn trọng sự khác biệt. Đồng thời, thông qua việc tiếp xúc với những câu chuyện gia đình đa dạng, học sinh được bồi dưỡng khả năng đồng cảm, hình thành thái độ sống tích cực và giàu yêu thương.
Một điểm đặc sắc trong cách dạy mới là việc giáo viên khuyến khích học sinh sáng tạo thêm “lời gửi gắm” dành cho mái ấm gia đình của mình. Sau khi hoàn thành bài viết và bức vẽ, mỗi học sinh viết một câu ngắn như một lời nhắn gửi yêu thương tới người thân. Những lời gửi gắm này có thể được đọc trước lớp hoặc gắn kèm với sản phẩm trưng bày.
Hoạt động tuy nhỏ nhưng giàu ý nghĩa, giúp học sinh nhận ra rằng sản phẩm sáng tạo không chỉ để hoàn thành nhiệm vụ học tập mà còn là phương tiện thể hiện tình cảm, nuôi dưỡng cảm xúc tích cực và tăng cường sự gắn kết với gia đình. Đây cũng là yếu tố làm cho bài học trở nên sâu sắc, chạm tới cảm xúc của học sinh.
Ảnh: Học sinh chia sẻ sản phẩm ở “Góc sáng tạo”
Đánh giá theo hướng khuyến khích – lấy sự tiến bộ làm trung tâm
Trong suốt quá trình dạy học, giáo viên đóng vai trò là người đồng hành, khích lệ và ghi nhận sự cố gắng của từng học sinh. Việc đánh giá sản phẩm được thực hiện theo hướng mở, chú trọng đến cảm xúc, ý tưởng và sự tiến bộ của học sinh thay vì so sánh hay đặt nặng hình thức. Học sinh cũng được khuyến khích tham gia nhận xét sản phẩm của bạn bằng những lời góp ý tích cực, mang tính xây dựng. Cách đánh giá này giúp học sinh cảm thấy an toàn về mặt tâm lí, mạnh dạn thể hiện bản thân và thêm yêu thích các hoạt động viết, vẽ trong môn Tiếng Việt.
Thực tế áp dụng cho thấy, khi được tổ chức theo hướng sáng tạo và giàu cảm xúc, giờ học “Góc sáng tạo: Viết, vẽ về mái ấm gia đình” trở nên sinh động và hấp dẫn hơn. Học sinh hứng thú tham gia, mạnh dạn thể hiện suy nghĩ, tình cảm của mình qua từng sản phẩm. Nhiều em trước đây còn lúng túng khi viết đã tự tin hơn nhờ được kết hợp viết và vẽ theo cách riêng.
Có thể khẳng định, cách tổ chức dạy học mới đối với bài học này đã góp phần phát triển năng lực ngôn ngữ và năng lực sáng tạo của học sinh. Đồng thời, bài học còn bồi dưỡng tình yêu thương gia đình, sự trân trọng mái ấm và khả năng chia sẻ cảm xúc cho các em. Đây là hướng tiếp cận phù hợp với tinh thần đổi mới giáo dục hiện nay và có thể vận dụng linh hoạt cho nhiều bài học “Góc sáng tạo” khác trong môn Tiếng Việt ở tiểu học.
Hồ Thị Quý
Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đức Thịnh, xã Đức Thịnh, tỉnh Hà Tĩnh