TLGD – Trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, việc tổ chức dạy học theo hướng phát triển năng lực đang trở thành yêu cầu tất yếu đối với giáo viên tiểu học. Với môn Toán lớp 3, điều này càng có ý nghĩa khi học sinh vẫn đang ở giai đoạn tư duy trực quan, cần được quan sát, trải nghiệm và thao tác cụ thể để hình thành kiến thức bền vững.
Thực tế cho thấy nhiều giờ học Toán vẫn nặng về việc truyền đạt công thức, luyện tập theo mẫu, khiến học sinh dễ ghi nhớ máy móc nhưng khó vận dụng khi gặp tình huống mới. Từ kinh nghiệm giảng dạy nhiều năm, cô giáo Đoàn Thị Hoan, Trường Tiểu học Đức Thịnh, tỉnh Hà Tĩnh đã mạnh dạn tăng cường sử dụng các yếu tố trực quan trong dạy học. Những cách làm linh hoạt, gần gũi với đời sống không chỉ giúp học sinh dễ hiểu bài mà còn khơi dậy hứng thú học tập, góp phần hình thành năng lực tư duy và khả năng giải quyết vấn đề cho các em.
Học sinh quan sát tình huống thực tế tính chu vi mảnh vườn hình chữ nhật để xác định số mét lưới cần dùng rào xung quanh. (hình minh họa)
Làm cho bài học “hiện hình” trước mắt học sinh
Ở lứa tuổi lớp 3, học sinh tiếp thu kiến thức tốt hơn khi được nhìn thấy và tham gia vào các hoạt động học tập sinh động. Vì vậy, việc kết hợp linh hoạt kênh hình, video và trò chơi học tập được xem là giải pháp thiết thực để nâng cao hiệu quả giờ học Toán.
Trong các bài học về phân số đơn giản như một phần hai hay một phần tư, giáo viên sử dụng hình ảnh chiếc bánh hoặc quả cam được chia thành các phần bằng nhau để học sinh quan sát và thảo luận. Khi kiến thức được gắn với những hình ảnh quen thuộc, học sinh dễ dàng hiểu bản chất thay vì học thuộc lòng khái niệm trừu tượng.
Với các nội dung hình học như chu vi hình chữ nhật, tình huống thực tế như rào quanh sân trường hay đo khung bảng lớp giúp học sinh từng bước nhận ra chu vi chính là độ dài đường bao quanh một hình. Những đoạn video ngắn mô phỏng việc chia bánh, chia kẹo cũng giúp khái niệm phép chia có dư trở nên gần gũi và dễ hiểu hơn.
Bên cạnh đó, các trò chơi học tập như “Ong tìm hoa”, “Ô cửa bí mật” hay “Tiếp sức giải toán” tạo nên không khí học tập sôi nổi, giúp học sinh tích cực tham gia, mạnh dạn phát biểu và ghi nhớ kiến thức lâu hơn. Khi bài học trở nên sinh động, lớp học tự nhiên chuyển từ trạng thái nghe – chép sang khám phá – trải nghiệm.
Học sinh thực hành cân vật thật.
Trải nghiệm để hiểu sâu và nhớ lâu
Không chỉ dừng lại ở hình ảnh hay video, việc sử dụng vật thật và đồ dùng học tập cũng mang lại hiệu quả rõ rệt. Khi được trực tiếp cầm, đo, cân hoặc chia các đồ vật quen thuộc như quyển vở, chiếc bút, gói đường hay que tính, học sinh có cơ hội trải nghiệm kiến thức bằng nhiều giác quan.
Trong các bài học về đo độ dài, học sinh thực hành dùng thước đo bàn học hoặc chiều rộng lớp học để hiểu rõ ý nghĩa của đơn vị đo. Ở nội dung về khối lượng, việc quan sát kim cân dịch chuyển giúp các em hình dung cụ thể mối quan hệ giữa con số và thực tế. Hoạt động đóng vai người mua – người bán với các tờ tiền Việt Nam cũng giúp học sinh vừa rèn kĩ năng tính toán vừa nhận thấy toán học gắn liền với đời sống.
Một yếu tố trực quan khác thường bị bỏ quên nhưng lại rất hiệu quả chính là ngôn ngữ cơ thể của giáo viên. Những cử chỉ minh họa khi so sánh số, khi “vẽ” đường bao để giải thích chu vi hay “quét” bàn tay trên mặt bàn để mô tả diện tích giúp học sinh hình dung kiến thức một cách tự nhiên. Ánh mắt khích lệ, nụ cười động viên và sự di chuyển linh hoạt trong lớp học cũng góp phần tạo nên môi trường học tập thân thiện, giúp học sinh tự tin hơn.
Thực tế triển khai cho thấy khi được quan sát, thao tác và trải nghiệm trực tiếp, học sinh trở nên chủ động và hứng thú hơn với môn Toán. Việc tăng cường yếu tố trực quan vì thế không chỉ là một biện pháp sư phạm đơn giản mà còn là hướng tiếp cận phù hợp với đặc điểm tâm lí học sinh tiểu học và tinh thần đổi mới của chương trình giáo dục phổ thông hiện nay.
Tác giả: Đoàn Thị Hoan – GV Trường Tiểu học Đức Thịnh, Xã Đức Thịnh, tỉnh Hà Tĩnh