TLGD – Những ngày cuối năm, khi gió đông se lạnh tràn về và sắc đào chớm nở trên triền núi Thường Xuân, Thanh Hóa, phố núi trở nên rộn ràng hơn thường lệ. Nhưng chuyến ngược ngàn của tôi không phải để hòa vào không khí sắm Tết, mà để tìm gặp một người phụ nữ lặng lẽ giữa đại ngàn – lương y Lang Thị Quynh.
Trong nhịp thời gian gấp gáp trước thềm năm mới, bà vẫn miệt mài với những thang thuốc nam, mang hy vọng sống cho những bệnh nhân ung thư, xơ gan bên dòng sông Chu.
Không chỉ bốc thuốc cứu người, bà Quynh (bên phải) còn tỉ mỉ truyền dạy cách nhận biết từng loại thảo dược cho con cháu để “kho báu xanh” của người Thái không bị thất truyền.
Chuyện người gieo mầm sống những ngày giáp Tết
Vùng đất Thường Xuân (thuộc huyện Thường Xuân trước sáp nhập) đón tôi bằng màn sương mỏng giăng mắc và mùi hương dược liệu nồng nàn đặc trưng – cái mùi thơm ngai ngái của rễ cây, của lá rừng quyện vào mùi khói bếp những ngày cuối năm tạo nên một cảm giác bình yên đến lạ.
Tôi tìm đến ngôi nhà Số 28, Đường Đinh Liệt, Thôn 2, xã Thường Xuân, tỉnh Thanh Hóa, nơi lương y Lang Thị Quynh đang sinh sống và hành nghề. Khác với vẻ tĩnh lặng thường thấy của những ngày thường, không khí tại cơ sở của bà những ngày giáp Tết này nhộn nhịp hơn hẳn. Người ở xa tranh thủ về quê ghé qua, người thì vội vã bắt chuyến xe cuối năm lên lấy thuốc để kịp lộ trình điều trị trong dịp Tết.
Gặp bà giữa bộn bề công việc, ấn tượng đầu tiên của tôi về người đàn bà Thái này vẫn là sự đôn hậu và đôi mắt sáng tinh anh lạ thường ở tuổi ngoài 60. Đôi tay bà thoăn thoắt đóng gói từng thang thuốc, miệng dặn dò bệnh nhân, trán lấm tấm mồ hôi dù trời đang trở lạnh. Bà bảo: “Tết nhất đến nơi rồi chú ạ. Người khỏe mong Tết một, người ốm mong Tết mười. Mình cố thêm một chút, làm nhanh tay hơn một chút để bà con có thuốc mang về. Cái bụng họ có yên tâm thì ăn Tết mới ngon, mới khỏe được”.
Câu nói mộc mạc ấy, cùng với hình ảnh người lương y già cặm cụi bên những nong thuốc giữa ngày đông giá rét, đã chạm đến phần sâu thẳm nhất trong lòng tôi. Trong câu chuyện ngắt quãng bởi những lượt khách ra vào, bà kể về gốc gác của mình. Bà sinh ra ở bản Chiềng, xã Yên Nhân – vùng đất “cùng sơn tận thủy” nơi giáp ranh biên giới. Nơi ấy, rừng già không chỉ che chở cho dân bản mà còn là kho thuốc vô tận. Mười tuổi nhận biết mặt cây, mười sáu tuổi nắm vững phép phối ngũ, tri thức bản địa cứ thế ngấm vào máu thịt bà. Với bà, mỗi gốc cây, ngọn cỏ nơi đại ngàn, nhất là vào những ngày xuân sang, đều mang trong mình nhựa sống mãnh liệt để cứu người.
Những cuộc “đào thoát” ngoạn mục để về đón Tết đoàn viên
Làm nghề y, thước đo uy tín chính xác nhất không phải là những tấm bằng treo trên tường, mà là sự sống của bệnh nhân, là niềm vui sum họp của các gia đình khi xuân về. Lần theo cuốn sổ ghi chép dày cộp của bà, tôi đã nghe được những câu chuyện về sự hồi sinh diệu kỳ, ngỡ như cổ tích giữa đời thường.
Lương y Lang Thị Quynh, người phụ nữ dân tộc Thái ở Thanh Hóa, miệt mài phân loại, bốc thuốc nam từ những dược liệu rừng, gìn giữ nghề thuốc gia truyền và trao gửi niềm tin, hy vọng sống cho nhiều bệnh nhân bằng cái tâm của người làm nghề cứu người.
Tôi nhớ mãi câu chuyện của chị Nguyễn Thị Ngà ở xã Đồng Xuân, vùng Thanh Ba (thuộc huyện Thanh Ba trước sáp nhập, tỉnh Phú Thọ). Nhớ lại cái Tết của hai năm về trước, chị Ngà vẫn rùng mình. Khi ấy, cầm trên tay kết luận ung thư tử cung giai đoạn 3 của Bệnh viện Bạch Mai, chị nghĩ đó là cái Tết cuối cùng của đời mình. Sau phẫu thuật và hóa trị, cơ thể suy kiệt, tóc rụng, chị nhìn cành đào nở ngoài sân mà nước mắt lưng tròng, nghĩ đến cảnh chồng con bơ vơ.
Thế mà, phép màu đã đến từ những nắm lá rừng của bà Quynh. “Lúc tuyệt vọng nhất, tôi tìm đến bà như chiếc phao cứu sinh cuối cùng. Những ấm thuốc đắng ngắt ấy vậy mà lại trả lại cho tôi mùa xuân”, chị Ngà xúc động kể lại qua điện thoại. Sau hơn một năm kiên trì, chị đã hồi phục hoàn toàn, trở lại lao động bình thường. Tết này, chị lại được tự tay gói bánh chưng, được quây quần bên mâm cơm tất niên với nụ cười trọn vẹn. “Bà Quynh đã sinh ra tôi lần thứ hai”, chị khẳng định chắc nịch.
Hay như trường hợp của chị Chu Thị Tuyết ở xã Hoằng Ngọc, vùng Hoằng Hóa (thuộc huyện Hoằng Hóa trước sáp nhập, tỉnh Thanh Hóa). Hơn 6 năm trước, chị bị vỡ u nang buồng trứng, di căn, bệnh viện trả về. Cái Tết năm đó với gia đình chị là một màu u ám tang tóc, hương khói lạnh lẽo đã chực chờ. Nhưng nhờ duyên may gặp được thuốc của bà Quynh, chị đã vượt qua cửa tử sau 4 tháng điều trị. Biết gia cảnh chị khó khăn, bà Quynh còn miễn phí toàn bộ tiền thuốc. Tấm lòng ấy khiến chị Tuyết cảm động khắc cốt ghi tâm, xin nhận bà làm mẹ nuôi. Với chị, mỗi cái Tết đi qua là một lời nhắc nhở về ân tình của người mẹ hiền nơi phố núi.
Sự công nhận xứng đáng và khát vọng giữ nghề
Không chỉ mát tay với các bệnh nan y, tiếng lành về tài chữa các bệnh mãn tính như xơ gan cổ trướng, dạ dày, xương khớp, hiếm muộn của bà Quynh đã vang xa khắp vùng. Giữa những ngày cuối năm bận rộn này, bà vẫn không quên dành thời gian kiểm tra kỹ lưỡng từng mẻ thuốc đang phơi. Bà bảo, làm thuốc quan trọng nhất là cái Tâm, nhất là khi đã được Nhà nước công nhận.
Năm 2016, Phòng chẩn trị Y học cổ truyền Bà Quynh đã được Sở Y tế Thanh Hóa cấp phép hoạt động. Đây là cột mốc quan trọng, đưa những bài thuốc bí truyền của dân tộc Thái bước ra ánh sáng, có cơ sở pháp lý và được kiểm soát chất lượng. Bà không chỉ kế thừa, mà còn miệt mài nghiên cứu, chuẩn hóa quy trình để những bài thuốc ấy phát huy hiệu quả cao nhất trong xã hội hiện đại.
Càng gần Tết, công việc càng nhiều, nhưng nụ cười chưa bao giờ tắt trên môi người lương y ấy. Phòng khám của bà không chỉ là nơi chữa bệnh, mà còn tạo công ăn việc làm cho nhiều lao động địa phương tại vùng Thường Xuân (huyện Thường Xuân trước sáp nhập). Hơn hết, đó là nơi thắp lên hy vọng. Bà coi bệnh nhân như người thân, tỉ mỉ dặn dò từng chút một để họ an tâm về quê đón Tết.
Chia tay vùng đất Thường Xuân khi nắng chiều đã nhuộm vàng dòng sông Chu, trong lòng tôi dâng lên một niềm xúc động khó tả. Mùa xuân đang thực sự về trên khắp nẻo đường, trên những nụ hoa đào chớm nở, và trong cả ánh mắt hân hoan của những người bệnh vừa tìm lại được sức khỏe. Ở đó, lương y Lang Thị Quynh như một người “giữ lửa” thầm lặng, đang ngày đêm chắt chiu nhựa sống của đại ngàn để mang đến những mùa xuân đoàn viên trọn vẹn cho đời.
Doãn Tài