TLGD- Việc ngành giáo dục Thanh Hóa tạm dừng các chương trình liên kết kỹ năng sống (KNS) trong tháng 2/2026 đã tạo ra một “cơn địa chấn” âm ỉ. Đằng sau những báo cáo rà soát là một thực tế trần trụi: Sự phụ thuộc quá mức vào các đơn vị bên ngoài đang xói mòn vai trò tự thân của nhà trường và đặt ra dấu hỏi lớn về giá trị thực của hai chữ “kỹ năng”.
Trong hơn một thập kỷ, KNS đã trở thành “tấm giấy thông hành” cho hàng loạt doanh nghiệp bước chân vào giảng đường. Tại Thanh Hóa, sự bùng nổ của mô hình liên kết tuy mang đến làn gió mới nhưng cũng vô tình tạo ra những “vùng xám” quản lý.
Một mô hình KNS lý tưởng mà Thanh Hóa đang hướng tới sau đợt rà soát này không phải là sự chối bỏ xã hội hóa, mà là sự chọn lọc có chủ đích.
Bản chất của một cuộc “Thanh lọc”
Khi lệnh tạm dừng được ban bố, các trung tâm KNS đứng trước một phép thử sinh tồn. Trong nhiều năm, phân khúc này được coi là “mỏ vàng” bởi dòng tiền ổn định và sự bảo chứng từ nhà trường. Việc Phản ứng của doanh nghiệp sẽ là điều khó tránh khỏi, Nhiều đơn vị bắt đầu “kêu cứu” về chi phí vận hành, nhân sự giáo viên bị đóng băng. Tuy nhiên, nhìn ở góc độ tích cực, đây là thời điểm các doanh nghiệp giáo dục phải tự nhìn lại mình. Những đơn vị “tay ngang” vốn chỉ giỏi làm thương mại hơn là làm sư phạm sẽ bị đào thải theo quy luật tất yếu.
Những đơn vị còn tồn tại chắc chắn phải trải qua cơn Áp lực chuẩn hóa, Các đơn vị còn trụ lại buộc phải nâng cấp hồ sơ theo Thông tư 04/2014/TT-BGDĐT, chuyển dịch từ các bài giảng rập khuôn sang các chương trình mang tính thực chứng và có đo lường đầu ra rõ ràng.
Để hiểu thấu đáo vấn đề, cần lắng nghe những người trực tiếp đứng trong “ma trận” liên kết này. Chị N.T. Hạnh (Phụ huynh tại TP. Thanh Hóa) chia sẻ đầy trăn trở: “Chúng tôi không tiếc tiền cho con học kỹ năng, nhưng chúng tôi không thấy thoải mái và hoài nghi vì sự ‘tự nguyện trên tinh thần bắt buộc’. Khi tiết học KNS chèn vào giữa giờ chính khóa, những đứa trẻ không đăng ký sẽ đi đâu? Sự phân biệt đối xử vô hình ấy là vết rạn trong môi trường sư phạm.”
Em L.M. Tuấn (Học sinh lớp 9, Đông Sơn) thẳng thắn: “Nhiều tiết học chỉ là ngồi nghe đọc – chép hoặc xem lại những video cũ kỹ trên YouTube. Chúng em cần kỹ năng để sinh tồn, để giao tiếp thực tế, chứ không cần một giờ nghỉ ngơi có thu phí.”
Ý kiến của người trong cuộc cho thấy: KNS đang bị biến thành một “phân môn rời rạc” và thương mại hóa, thay vì là hơi thở của giáo dục.
Chuyển dịch từ “Dịch vụ mua ngoài” sang “Nội lực tự thân”
Một mô hình KNS lý tưởng mà Thanh Hóa đang hướng tới sau đợt rà soát này không phải là sự chối bỏ xã hội hóa, mà là sự chọn lọc có chủ đích và Sai lầm lớn nhất của giáo dục liên kết những năm qua là biến KNS thành một “phân môn rời rạc” có thu phí.
Một mô hình lý tưởng mà ngành giáo dục Thanh Hóa đang hướng tới sau đợt rà soát này cần dựa trên những yếu tố trụ cột cần thiết. Đó là thời đại của nội lực trỗi dậy bằng việc KNS không thể tách rời khỏi hơi thở của nhà trường. Thay vì thuê ngoài hoàn toàn, nhà trường cần đào tạo đội ngũ giáo viên chủ nhiệm, giáo viên tổng phụ trách thành những chuyên gia tâm lý và kỹ năng tại chỗ. KNS phải hiện hữu trong cách học sinh chào hỏi bác bảo vệ, cách các em tự giải quyết mâu thuẫn trong các mỗi quan hệ bạn bè, trong sân trường, lớp học, chứ không chỉ nằm trên giáo án cụ thể tính bằng giờ phút của trung tâm.
Đó là xã hội hóa dựa trên sự chọn lọc: Không phủ nhận nguồn lực từ doanh nghiệp, nhưng sự hợp trợ phải dựa trên cơ chế “đặt hàng”. Nhà trường giữ vai trò cầm lái, chỉ thuê chuyên gia cho những kỹ năng chuyên biệt mà trường không đủ nguồn lực (như kỹ năng thoát hiểm, an ninh mạng, sơ cấp cứu chuyên sâu).
Đó là Triết lý bản địa hóa, Thanh Hóa là vùng đất có truyền thống hiếu học và nền tảng văn hóa đặc trưng. Một chương trình KNS lý tưởng tại đây không nên là bản sao từ các thành phố lớn mà cần lồng ghép các giá trị văn hóa, lòng tự hào quê hương và ý chí vượt khó của con người xứ Thanh.
Kỳ vọng về một hệ giá trị mới
Việc Sở Giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa quyết liệt rà soát trong tháng 2/2026 là ứng phản tất yếu trước thực trạng giáo dục đang bị thương mại hóa quá mức. Khi những tiết học kỹ năng – vốn dĩ phải là sự tự nguyện và hào hứng – lại trở thành nỗi lo về chi phí, hay sự lúng túng của học sinh khi bị đẩy ra khỏi lớp vì không đăng ký, thì đó là lúc triết lý giáo dục đang bị lệch nhịp.
Sự cứng rắn của Sở Giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa trong giai đoạn này là bước đệm để thiết lập một “mặt bằng chất lượng” mới. Khi các đơn vị liên kết quay trở lại trường học, họ sẽ không còn ở thế “độc quyền” hay được hưởng đặc quyền chèn lịch chính khóa. Thay vào đó, họ phải cạnh tranh bằng giá trị thực và sự hài lòng của phụ huynh thông qua giám sát của Hội đồng trường.
Kỹ năng sống không phải là một “món trang sức” để tô điểm cho báo cáo thành tích, mà là khí tài để trẻ em bước vào đời. Khoảng lặng tháng 2/2026 chính là cơ hội vàng để Thanh Hóa làm sạch “rác” giáo dục, trả lại cho học sinh những tiết học kỹ năng đúng nghĩa: Học để làm người, không phải học để trả phí.
Lan Anh